Antwoorden onderzoek oversterfte zijn deels al bekend

22 januari – ‘Academisch onderzoek moet twijfels bij oversterfte wegnemen’, Anton MaesPlatform Betrouwbare Zorgcijfers

14 januari – bronnenlijst (x); 1260 views (website); viewers op LinkedIn; reactie de Volkskrant

In de Volkskrant van 4 jan. doen de hoogleraren Meester en van den Broek-Altenburg een oproep het door de Tweede Kamer gevraagde onderzoek naar de oversterfte zo snel mogelijk uit te voeren (unaniem aangenomen motie Omtzigt d.d. 1 dec. jl.). Citaat:

In de loop van december liep de oversterfte nog verder op, tot ongeveer 1.200 mensen per week, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De oorzaken voor deze hoge sterfte zijn onduidelijk: het zouden gedeeltelijk (wel of niet geregistreerde) coronaslachtoffers kunnen zijn, het zou gerelateerd kunnen zijn aan uitgestelde zorg, maar we kunnen ook niet uitsluiten dat de massavaccinaties er iets mee te maken hebben. Immers: recent onderzoek toont aan dat het op basis van de huidige gegevens niet uit te sluiten is dat vaccinaties naast beschermend ook tot op zekere hoogte riskant zijn boven de 65 jaar. Tijdens de maand december, waarin opnieuw lockdownmaatregelen werden ingevoerd, zou de verwachting zijn dat oversterfte juist afneemt. Door het gebrek aan brondata is niet vast te stellen wat het effect van de maatregelen op de sterfte is.

Uit internationaal onderzoek blijkt dat er een grote diversiteit is in de verhouding tussen oversterfte en covid-19-gerelateerde sterfte. In sommige landen, zoals bijvoorbeeld Mexico, zien we hoge sterfte en een relatief laag aantal coviddoden. In andere landen zien we hele andere verhoudingen. Deze verhouding geeft deels aan hoe goed het land de piekcapaciteit in de zorg aankan, en deels hoe groot het probleem van covidgerelateerde sterfte is in relatie tot andere problematiek. (1)

Wat is nu ‘de oversterfte’?  De oversterfte is de afwijking ten opzichte van de gemiddelde sterfte in de afgelopen jaren in een bepaalde periode, de periode van de coronapandemie (start 1e kwartaal 2020). In de oversterfte zijn alle doodsoorzaken meegerekend, de vervroegde sterfte door het virus, vaak gevolgd door een korte ondersterfte, maar ook de sterfte als gevolg van fataal gebleken uitgestelde zorg.

De oversterfte in Nederland is inderdaad schrikbarend hoog, vergeleken met andere moderne europese landen (EU14: landen west Europa boven 5 miljoen inwoners) De EU14 met de hoogste oversterfte zijn: Spanje (25%), Italië (24%), het Verenigd Koningrijk (23%), Portugal (20%) en op de 5e plaats komt Nederland (19%). Oostenrijk heeft ook 19% oversterfte, maar minder oversterfte per 100.000 inwoners. Bij Nederland is de afwijking tussen het gerapporteerd aantal corona sterfgevallen ten opzichte van de oversterfte het hoogste van alle landen, een factor 1,5 volgens onderzoek op het open source onderzoeksplatform github. (2) 

Het CBS houdt sinds enige tijd de gegevens van de pandemie bij: de oversterfte per week, met een uitsplitsing naar leeftijdsgroepen en ook specifiek de oversterfte onder Wlz-gebruikers (mensen met een zwakke gezondheid die in verpleeghuizen verblijven). Tot en met augustus 2021 berekent het CBS het aantal coronadoden 78% hoger dan gemeld bij de GGD. (3.1, 3.2) 

De auteurs noemen verschillende denkbare oorzaken. We nemen ze door.

Wordt het aantal coronaslachtoffers wel goed geregistreerd? Nee, zie hiervoor.

Zouden de massavaccinaties er mee te maken kunnen hebben? Dat is niet ondenkbaar, maar dit speelt in de meeste landen. Het is een internationaal vraagstuk, dat grootschalig, langdurig en interdisciplinair onderzoek vergt waarvan (deel)resultaten pas in de loop van de tijd beschikbaar zullen komen in wetenschappelijke publicaties. Zo’n onderzoek op stel en sprong voor Nederland doen, waarbij onze dataverzameling niet goed op orde is, lijkt niet erg zinvol. Het is bekend dat de registraties van het RIVM en de GGD gebrekkig zijn. De NHS (Verenigd Koninkrijk) en Sundhedsstyrelsen (Denemarken) zijn internationaal toonaangevende leveranciers van onderzoeksdata.

Maar er is wel een sterk verband tussen de oversterfte en de uitgestelde zorg. De opmerking van de auteurs dat ‘tijdens de maand december, waarin opnieuw lockdownmaatregelen werden ingevoerd, de verwachting zou zijn dat de oversterfte juist afneemt’ is dan ook ronduit naïef. Immers, de zorg stond bijkans op codezwart!

Het is evident dat de capaciteit van de gezondheidszorg ontoereikend is gebleken.  De zorgvraag, reguliere zorg èn pandemische zorg, is structureel te hoog voor de beschikbare capaciteit. Het aantal ziekenhuisbedden is in de afgelopen jaren afgenomen. (4) Het aantal IC-bedden is sinds het uitbreken van corona niet substantieel uitgebreid. (5) Het ziekteverzuim onder zorgpersoneel is historisch hoog (6), mede als gevolg van de opgelopen infecties die mede veroorzaakt zijn door onvoldoende beschikbare persoonlijke beschermingsmiddelen. (7) De vaccinaties zijn te laat gekomen. (8) Op de publieke gezondheidszorg van de GGD’en is de afgelopen jaren bezuinigd (Wpg). (9) Kabinetten hebben niets gedaan met waarschuwingen dat er epidemieën zouden gaan uitbreken. (10) Code zwart is in de ziekenhuizen met kunst en vliegwerk ternauwernood voorkomen, terwijl in de andere delen van de zorg (1e lijn, thuiszorg enz.) misschien wel sprake is (geweest) van een ‘code zwart’. (11) En nu overspoelt omicron de zorg, die al uitgeput is.

Het onderzoek waar de Tweede Kamer om heeft gevraagd kan in elk geval al gedeeltelijk worden afgerond. Het geprivatiseerde en gedecentraliseerde, ‘efficiënte’ nederlandse zorgsysteem bleek niet opgewassen tegen corona.

Eerder gepubliceerd als:

Bronnen:

1 – https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-onderzoek-naar-oversterfte-dient-nu-eindelijk-ter-hand-te-worden-genomen~b50376c9/

2 – https://github.com/dkobak/excess-mortality/

3.1, 6 – https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/welvaart-in-coronatijd/gezondheid-in-coronatijd

3.2 – Ruben van Gaalen, CBS

4 – https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/ziekenhuisbedden

5 – https://www.oecd.org/coronavirus/en/data-insights/intensive-care-beds-capacity

6 – https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/49/ziekteverzuim-in-derde-kwartaal-opnieuw-hoger

7 (vele bronnen, bijv.) – https://www.venvn.nl/nieuws/v-vn-stil-drama-in-wijk-en-verpleeghuizen-door-tekort-beschermende-middelen/

8 – https://www.ourworldindata.org/

9 (vele bronnen, bijv.) – https://www.skipr.nl/blog/publieke-gezondheid-moet-uit-het-slop-zet-volksgezondheid-op-nummer-1/

10 (vele bronnen, bijv.) – https://www.nu.nl/coronavirus/6128213/al-twintig-jaar-waarschuwingen-dat-ggds-pandemie-niet-aan-zouden-kunnen.html

11 (vele bronnen, bijv.) –

Oversterfte de belangrijkste indicator kwaliteit zorgstelsel bij pandemie

1260 views (reacties op twitter van zorghoogleraren -zowel medici als economen- Angela Maas, Amrish Baidjoe, Armand Girbes, Jaap van den Heuvel, Jochen Mierau, huisartsen, medisch specialisten, verpleegkundigen, anderen; reacties op LinkedIn van verzekeringsdeskundigen, views enerzijds van medici verbonden aan academische ziekenhuizen, anderzijds van financials, accountants e.d. )

——————————————————————————————————————–

4/1: opiniestuk in de Volkskrant en mijn reactie – 11/1: reactie de Volkskrant: Het was onze bedoeling uw artikel te publiceren, maar is steeds doorkruist door andere actualiteit.

https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-onderzoek-naar-oversterfte-dient-nu-eindelijk-ter-hand-te-worden-genomen~b50376c9/

——————————————————————————————————————–

Eerdere analyses

Organisatie van het zorgstelsel:

https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/waarom-zorg-in-nederland-juist-niet-tot-de-beste-hoort~b784a3eb/

Resultaten van het zorgstelsel:

https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/nederlandse-zorg-valt-van-haar-voetstuk.htm

——————————————————————————————————————–

Op 31 december schreef ik een twitter draadje over de oversterfte.

De oversterfte is de afwijking t.o.v. de gemiddelde sterfte in de afgelopen jaren in een bepaalde periode: de coronapandemie die in het 1e kwartaal 2020 begon. In de oversterfte zijn alle doodsoorzaken meegerekend, de vervroegde sterfte door het virus (vaak gevolgd door een korte ondersterfte), maar ook de sterfte a.g.v. fataal gebleken uitgestelde zorg. Zie voor Nederland de website van het CBS.

Grafische tabellen excess mortality (zelfde tabel, in de onderste zijn alleen de EU15 landen weergegeven):

bron: https://github.com/dkobak/excess-mortality/

De EU14 met de hoogste oversterfte zijn: Spanje (25%), Italie (24%), het Verenigd Koningrijk (UK, 23%), Portugal (20%) en op de 5e plaats komt Nederland (19%). Oostenrijk heeft ook 19% oversterfte, maar minder per capita. Bij ons land is de afwijking tussen het gerapporteerd aantal corona sterfgevallen tov. de oversterfte het hoogste van de EU14, factor 1,5 (blauw cijfer).

Gesprekken op twitter n.a.v.

Samenvatting falen marktgedreven zorgstelsel in schema’s

eerder gepubliceerd op gijsvanloef.nl
eerder gepubliceerd op gijsvanloef.nl

Bronnen:

https://nos.nl/artikel/2412010-hoogleraren-geef-data-over-effect-maatregelen-op-oversterfte-vrij

http://www.github.com

https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/welvaart-in-coronatijd/gezondheid-in-coronatijd

Meest gelezen blogs 2021 (top10)

Ook het 2e coronajaar liet zijn stempel achter. De blog Oversterfte de belangrijkste indicator kwaliteit zorgstelsel bij pandemie van 31 december is (nu al) het meest gelezen!

1 – Oversterfte de belangrijkste indicator kwaliteit zorgstelsel bij pandemie

2 – #Zorginfarct!

3 – Vaccinaties: Nederland voldoet als enig EU-land niet aan registratieverzoek ECDC

4 – Ernst Kuipers versus Raisa Blommestijn (@Jinek_RTL)

5 – De triomf van het principevrije leiderschap (analyse TK2021)

6 – Rectificatie in ESB-publicatie ‘Zorgverzekeringswet helpt om zorguitgaven in toom te houden’

7 – Discussiestuk ‘Zorg voor de Toekomst’ (internetconsultatie minVWS)

8 – Systematische onderrapportage covidsterfte NL:’Dutch Data?’

9 – Israël gaat er met gestrekt been in (corona)

10 – De #zorgcrisis in 4 beelden

Meeste media views

Meest gelezen blogs 2020, het 1e coronajaar (top10)

#Zorginfarct!

Blog is afgesloten

Is er sprake van een zorginfarct? Wat zeggen de cijfers?

de 6e golf

De 6e golf is begonnen, alsof het virus vrij spel heeft in ons land. Geen enkel ander modern Europees land (EU14) evenaart dit aantal coronagolven, het maximum is 5,5 (UK). Het indiceert de grilligheid en onbeheersbaarheid van het nederlandse beleid dat juist niet (NB: maar eerste wel, de groepsimmuniteit gedachte) het vrij rondgaan van het coronavirus als uitgangspunt heeft. Het indiceert ook een vrijwel permanente druk op het zorgsysteem. Alleen in de zomer van 2020 en juni 2021 was de extra (corona)druk op de zorg tijdelijk lager. Zo beschouwd is dit een indicator van het #zorginfarct.

Dagelijks aantal besmettingen (boven) en dagelijks aantal doden op dezelfde tijdschaal (x-as). Bron: worldometers.info, 3 dec. 2021
De 1e golf week sterk af: er vielen de meeste coronadoden, terwijl het gemeten aantal besmettingen erg laag was. Maar in werkelijkheid was het aantal besmettingen natuurlijk veel hoger.

de oversterfte

De 1e golf bracht een groot aantal coronasterfgevallen. Na de 1e golf was er een korte periode enige ondersterfte, verklaarbaar, veel stokoude mensen overleden door het virus een aantal maanden eerder. Maar sinds augustus 2020 zien we opnieuw een oversterfte, alleen in de maand maart 2021 een ondersterfte, die blijvend is tot op heden. We weten inmiddels dat de levensverwachting voor het eerst sinds decennia is gedaald. De nu structurele oversterfte is een indicator van het #zorginfarct.

Volgens het CBS is de oversterfte dit jaar tot en met september 5.350 doden. In 2020 bedroeg de oversterfte 14.603 doden. Vanaf 1 januari 2020 bedraagt de totale oversterfte afgerond 20.000 doden.

Excess mortality in the Netherlands. Bron: ourworldindata.org, 3 dec. 2021
De levensverwachting is in 2020 gedaald met 0,7 jaar tov. 2019. Bron: Eurostat

de RIVM-indicatoren

In de afgelopen tijd zijn er steeds meer kwaliteitsindicatoren beschikbaar gekomen op de website van het RIVM http://www.volksgezondheidenzorg.info Een overzicht staat op:

https://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/zorgbehoefte/alle-indicatoren

Er is een selectie gemaakt van indicatoren die algemeen zijn (geen specifieke aandoening of ziekte), een aanwijzing vormen voor werkdruk en/of de kwaliteit van de geleverde zorg en een meerjarenbeeld geven (minimaal 5 jaren, doorlopend tot in het heden) waardoor trends zichtbaar zijn. Het betreft in totaal 14 indicatoren. Vrijwel alle indicatoren (12 van de 14) geven aan dat de zorg onder steeds grotere druk staat. De cijfers bevestigen het beeld van een sluipend zorginfarct.

De cijfers lopen altijd achter op de werkelijkheid, zo’n 2 jaar. Ze geven de trends aan. En toen kwam de corona pandemie…

NB1: het RIVM geeft in de helft van de gevallen (7 op 14) een m.i. verkeerde duiding van de trend, in alle gevallen te positief (RIVM zegt stabiel over tijd /neutraal , terwijl de trend neerwaarts/negatief is). Dit wordt hier aangegeven. NB2: op basis van deze criteria zijn alle relevante indicatoren geselecteerd, er is niet selectief geshopt . NB3: cijfers over aanbod van capaciteit zijn niet relevant, net zo min als zorgvraagcijfers. De druk op de zorg komt tot stand in de confrontatie van vraag en aanbod. NB4: kostenindicatoren zijn evenmin relevant.

indicatoren huisartsen

1 Huisarts besteedt voldoende tijd aan patientenhttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/beter-worden#!node-huisarts-besteedt-voldoende-tijd-aan-patient – ongunstige trend (RIVM: stabiel over de tijd=?)

2 huisarts geeft patient gelegenheid om vragen te stellenhttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/beter-worden#!node-huisarts-geeft-de-gelegenheid-om-vragen-te-stellen – duidelijke verslechtering afgelopen jaar (RIVM: stabiel over de tijd=?)

3 huisarts betrekt patient bij beslissingenhttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/beter-worden#node-huisarts-betrekt-patient-bij-beslissingen – gunstige trend

indicator afstemming 1e en 2e lijn

4 personen die problemen ervaren met afstemming tussen de 1e en de 2e lijnhttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/beter-worden#node-ervaren-problemen-afstemming-tussen-eerste-en-tweede-lijn – ongunstige trend

indicatoren ziekenhuizen

5 zorginfecties in ziekenhuizenhttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/beter-worden#!node-zorginfecties-ziekenhuizen – ongunstige trend

6 ambulanceritten op tijdhttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/beter-worden-acute-zorg#!node-ambulanceritten-binnen-de-norm – stabiele trend

Treeknormen

7 wachttijden diagnostiek in ziekenhuizen – https://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/beter-worden#node-wachttijd-ziekenhuiszorg-diagnostiek – duidelijke verslechtering tov. vorige jaar (RIVM: door trendbreuk geen conclusie mogelijk=?)

8 wachttijden behandeling in ziekenhuizenhttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/beter-worden#node-wachttijd-ziekenhuiszorg-behandeling – ongunstige trend (meerjaren) (RIVM: door trendbreuk geen conclusie mogelijk=?)

9 wachttijden poliklinisch consult medisch-specialistische zorghttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/beter-worden#!node-wachttijd-ziekenhuiszorg-polikliniek – ongunstige trend (meerjaren), 2019 vs. 2020 wisselend beeld

indicatoren kwaliteit verzorging en verpleging

10 onvoldoende gekwalificeerd personeel volgens zorgverleners in ziekenhuizen en de ggzhttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/beter-worden#node-onvoldoende-gekwalificeerd-personeel-volgens-zorgverleners-binnen-ziekenhuizen-en-de-ggz – ongunstige trend

11 onvoldoende kwaliteit van zorg op de eigen afdeling volgens verpleegkundigen in ziekenhuizen en de ggzhttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/beter-worden#node-onvoldoende-kwaliteit-volgens-verpleegkundigen-en-verzorgenden – duidelijke verslechtering afgelopen 2 jaar (RIVM: stabiel over de tijd=?)

12 tevredenheid zorgverleners met de kwaliteit van geleverde zorg in de eigen instelling binnen ziekenhuizen en de ggzhttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/beter-worden#node-tevredenheid-zorgverleners-met-kwaliteit-van-zorg-eigen-instelling – ongunstige trend (RIVM: stabiel over de tijd=?)

13 tevredenheid zorgverleners met de kwaliteit van geleverde zorg in de eigen instelling in de langdurige zorghttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/leven-met-een-ziekte-beperking#node-tevredenheid-zorgverleners-met-de-kwaliteit-van-de-geleverde-zorg-de-eigen-instelling-de – ongunstige trend (RIVM: stabiel over de tijd=?)

14 onvoldoende gekwalificeerd personeel volgens verpleegkundigen en verzorgenden in de langdurige zorghttps://www.volksgezondheidenzorg.info/prestatie-indicatoren-voor-gezondheidszorg/leven-met-een-ziekte-beperking#node-onvoldoende-gekwalificeerd-personeel-volgens-verpleegkundigen-en-verzorgenden-de – ongunstige trend


Bronnen:

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/44/in-oktober-overleden-1-250-mensen-meer-dan-verwacht

https://www.cbs.nl/nl-nl/faq/corona/medisch/hoeveel-sterfgevallen-zijn-er-per-week-

https://ourworldindata.org/grapher/excess-mortality-p-scores-projected-baseline?country=~NLD

https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Excess_mortality_-_statistics

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/37/ziekteverzuim-zorg-en-welzijn-blijft-op-hoogste-niveau-sinds-2003

Deze post is een vervolg op de vorige post (14/10) waarin ik betoog dat de overheid een eenzijdig rooskleurig beeld geeft van de corona pandemie:

https://www.skipr.nl/nieuws/toename-coronapatienten-dwingt-regios-reguliere-zorg-af-te-schalen/