Corona nekslag voor het zorgmarktdenken

Dit artikel is eerder gepubliceerd op 9 maart 2019 onder de titel ‘Waarom de marktwerking de kwaliteit van de medische zorg uitholt’

Het faillissement van twee ziekenhuizen heeft het debat over de marktwerking in de zorg op scherp gezet. Niemand weet waarom juist deze ziekenhuizen failliet moesten gaan en waarom op zo’n abrupte, onzorgvuldige manier.

De filosofie van marktwerking werkt niet omdat het inherent tegengesteld gedrag vraagt van de betrokkenen in de zorgverlening. Commerciële belangen en concurrentie moeten samengaan met vertrouwen en samenwerking. Wat de zorgeconomen ook beweren, deze tegenstelling – in menselijk gedrag en in het stelselontwerp – tart de logica. Het gaat namelijk in dit geval niet om een vorm van publiek-private samenwerking zoals we dat uit de praktijk en de leerboeken kennen.

De idee dat marktwerking in de zorg het ei van Columbus zou zijn, is overigens ergens wel te begrijpen. We leven in een land waarin iedereen gelijk is, iedereen vrij wil zijn van betutteling en zijn eigen keuzes maakt en zijn eigen wiel uitvindt. Leiderschap en centrale sturing, daar zijn we met zijn allen allergisch voor. Ik noem dit de culturele dimensie. De marktwerkingsgedachte past ogenschijnlijk goed bij een land waarin iedereen zijn eigen gang wil kunnen gaan, maar de schijn bedriegt. Iedereen is wettelijk verplicht te betalen voor zorg (alhoewel, we hebben de casus Jordy Zwarts), de verwachting dat daar het recht op zorg tegenover staat is dus logisch: Zorg is geen markt, maar een recht. Een patiënt is geen consument, maar een zorgbehoevende.

Het feit dat een stervend mens te horen krijgt dat hij moet verhuizen vanwege de sluiting van het ziekenhuis is mensonterend, maar dat is wat er nu gebeurd. Patiënten die naar huis worden gestuurd omdat ze de verkeerde zorgpolis hebben, het is schering en inslag. Er komen steeds meer ontzorgde streken in welvarend Nederland waar je maar beter niet kunt blijven wonen. Want er is geen opvolgende huisarts meer en het dichtstbijzijnde ziekenhuis/SEH ligt op minimaal een uur reisafstand. Ziehier het echec van de gereguleerde marktwerking.

Wat de overheid heeft gedaan om die tegengestelde krachten van concurrentie en samenwerking in toom te kunnen houden, is de bouw van een zeer verfijnd systeem van checks en balances, een hybride, complexe zorgmachinerie. Die nooit af is. Dit hybride en marktgedreven zorgstelsel legt de prikkels verkeerd en benadert de patiënt niet holistisch maar als een gefragmenteerd wezen waaraan gesleuteld (en verdiend) kan worden. Fragmentatie van lichaam en geest geeft verdienmodellen. Het stelsel is omzet-gedreven en niet zorgkwaliteit-gedreven. Toch moet zorgkwaliteit altijd worden geborgd (patiëntveiligheid is een absolute vereiste) en dit leidt onvermijdelijk tot steeds minutieuzere controles en toenemende ondoorzichtigheid (bureaucratie), het tegenovergestelde van transparantie. Het leidt tot torenhoge indirecte kosten, waardoor minder geld beschikbaar is voor de zorg. OntRegelDeZorg?

Ik kom tot de volgende argumenten tegen marktwerking in de medische gezondheidszorg (Aanvullingen zijn welkom).

A Het is ongewenst vanuit het patiëntperspectief, alleen bij de huisarts staat de patiënt (als holistisch wezen) centraal. Maar de patiënt die voor meervoudige behandeling doorverwezen wordt naar de 2e lijn komt in een krachtenveld waarin optimale samenwerking tussen zorgspecialismen vaak problematisch is. Een uitzondering geldt voor de electieve behandelingen, een profijtelijke business, waar de wachtlijsten in Nederland kort zijn. De patiënt staat zeker niet centraal bij veel toeleveranciers van medicijnen en medische hulpmiddelen, die vaak zuiver profitgedreven opereren en lak hebben aan het patiëntbelang (zeldzame ziektes hebben geen verdienmodel) en patiëntveiligheid. Marktwerking fragmenteert een patiënt in stukjes, voor elk stukje een businessmodel met betalende klanten.

B Concurrentie (en machts-)denken is ongewenst vanuit het perspectief van zorgverleners die juist moeten en willen samenwerken. Het maakt werken in de zorg onaantrekkelijk. Er is een toenemende schaarste aan gespecialiseerde zorgverleners op MBO en HBO-niveau. Het ziekteverzuim en personeelsverloop in de zorg is historisch hoog.

C Het werkt niet omdat er geen transparantie van prijzen en kwaliteit is, waardoor de burger geen beredeneerde keuze tussen zorgpolissen kan maken (wellicht m.u.v. de hoogte van het vrijwillig eigen risico). De consumentenbond spreekt van een polisjungle. Volgens de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving heeft het tripartite zorgverzekeringsmarktstelsel de zorgverlener en zorgvrager van elkaar vervreemdt.

D Het werkt niet in de zorgverzekeraarsmarkt, feitelijk een oligopolie van een paar zorginkoopconcerns die op basis van overheidsgaranties en met politiek-bestuurlijke dekking vrij spel hebben en met een polisjungle een schijnmarkt hebben gecreeerd. Er zijn vrijwel geen nieuwe toetreders (muv. IptiQ, een zwitsere zorgverzekeraar), de barrières zijn te hoog.

E Marktwerking leidt tot een tomeloze innovatiedrift met als keerzijde weer toenemende bureaucratie. Elke nieuwigheid vraagt om nieuwe regels omwille van de patiëntveiligheid en heeft een langdurig ‘toelatingsprogramma’ te doorlopen. Maar het gros van de innovaties mislukt, time to market duurt vaak te lang. Investeringen worden niet terugverdiend.

F Marktwerking stimuleert omzet en – vanuit het perspectief van de belasting- en premiebetaler – een onbeheersbare kostenontwikkeling. Het maakt de zorg onbetaalbaar voor de lagere en middeninkomensgroepen, maar ook voor chronisch zieken en (geestelijk) gehandicapten. In de eerste jaren van de Zorgverzekeringswet liepen de kosten dan ook volledig uit de hand, totdat Rutte-2 ingreep met de budgettering (hoofdlijnenakkoorden). De wal keerde in 2011 het schip.

G Het marktgedreven zorgstelsel is ondoelmatig. De marktwerking brengt een zeer complex beheerssysteem voort – een hele trits aan bestuurs- en beleidsorganen en toezichthouders – waarin zelfs insiders de weg kwijtraken. Deze bureaucratie is verre van transparant en kost heel veel geld, waardoor minder geld voor de zorg beschikbaar is.

H In een zorgverzekeraarsmarkt bestaat een blinde vlek voor centrale planning van landelijke zorgvoorzieningen en centrale randvoorwaarden (zoals ICT-standaarden). Zorgverzekeraars hebben deze regisserende rol als marktmeester, maar kunnen dit natuurlijk nooit waarmaken. Veel zorgvoorzieningen (organisatorische eenheden van samenwerkende zorgverleners) staan onder druk en verdwijnen (spoedeisende hulp, kleinere ziekenhuizen, specialistische ggz) en vooral ook in de periferie buiten de Randstad. Het plotselinge faillissement van de ziekenhuizen is een voorbeeld van dit marktfalen.

I Marktwerking holt de publieke sector van binnen uit. De markt zuigt de kennis weg die in de publieke sector met publieke financiële middelen is opgebouwd door universiteiten en kennisinstituten. Het is de keerzijde van de valorisatie gedachte. Essentiele kennis moet ‘publiek’ blijven. Zie de problematiek rondom de nieuwe geneesmiddelen.

J De Nederlandse bevolking wil dit marktgedreven zorgstelsel niet (meer). Het is dan ook niet verassend dat een meerderheid van de Nederlandse bevolking het zorgstelsel fundamenteel wil veranderen. Men wil meer publieke sturing en minder marktwerking. En men wil, het gaat per slot van rekening om eigen geld, van meet af aan betrokken zijn bij het herontwerp van de zorg.

Bevestiging vanuit onafhankelijke data-analyse van de OESO
De kwaliteit van de Nederlandse medische zorg gaat sinds de invoering van het systeem van gereguleerde marktwerking langzaam maar zeker achteruit in vergelijking met andere moderne Europese landen, zo blijkt uit een analyse van OECD-data. Deskundigen hebben dit bevestigd.

Onderzoeksartikel Nederlandse zorg valt van haar voetstuk
Oktober 2018 verscheen in Medisch Contact het onderzoeksartikel ‘Nederlandse zorg valt van haar voetstuk’
Het onderzoeksartikel en de nadere toelichting en onderbouwing vindt u op deze website.

Existentieel vraagstuk gezondheidszorg (+corona)

De bestrijding van de corona epidemie dwingt tot een brede landelijke aanpak, onder publieke regie. Je zou kunnen zeggen: er is geen verdienmodel voor corona. (Dat is niet helemaal waar: er zijn commerciele tests en er wordt verdiend aan vaccins).

Link: LCPS

Het schema heb ik augustus 2019 gepost op mijn website: Existentieel vraagstuk gezondheidszorg

 

Marktwerking vertroebelt totaaloverzicht en regie op Testplan

update 21/12/2020 – Citaat uit de Groene (16/12), 1 3/4e maand na verschijnen van deze blog, waar dhr. A. Rouvoet destijds van heeft kennisgenomen, zonder gesprek waar ik om vroeg om e.e.a. toe te lichten Groene Verdeel en heers niet : “De GGD’s worden volkomen overvallen door de abrupte koerswijziging. Het plan komt voor hen als een complete verrassing. De koepelorganisatie van GGD’s trekt aan de bel: ‘Het is belangrijk om sneltesten niet zonder overleg met de GGD in te zetten, omdat ze alleen in de juiste situatie gebruikt moeten worden.’

En dat is precies wat nu níet gebeurt: werkgevers mogen zelf hun personeel laten testen, zonder overleg met de GGD. Volgens de Inspectie moet bij het testen een arts betrokken zijn. Het ministerie zegt dat bedrijfsartsen zijn betrokken ‘op het moment dat duidelijk werd dat zij een belangrijke intermediair konden zijn’. Dat besef kwam volgens de beroepsvereniging van bedrijfsartsen pas laat: zij wisten bij de lancering van het plan nog van niets.

Zo krijgen bedrijfsbelangen – tegen het OMT-advies in – een belangrijke rol in de testplannen. Terwijl bedrijven nu miljoenen sneltests zijn beloofd, wachten zorgorganisaties nog altijd op het startsein om ook personeel zonder klachten te kunnen testen.”

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Advies aan de voorzitter van de GGD-GHOR Nederland, André Rouvoet (29 okt. jl.).

“Beste André, ik voorzie problemen op het snijvlak van publieke sturing, financiering en ‘handhaving’ (overheid) en private sneltest faciliteiten (markt) vanwege de uiteenlopende belangen.”
Reactie André, met dank (30/10 jl.): “We zijn hierover in permanent gesprek met alle betrokken partijen, inclusief kabinet en burgemeesters, en de door jou genoemde (en relevante!) aspecten krijgen daarbij uiteraard volop de aandacht.”

 






Links: GGD Waarschuwing voor commerciële coronatesten
Rijksoverheid Ontwikkeling van sneltesten op corona

een moderner zorgsysteem dan Duitsland

update 18/10 – link naar video met tekstfragment

Vanaf ca. 41:30 min. gaat dhr. Kuipers in op het Duitse zorgsysteem technische briefing TK 14/10
presentaties: tweede kamer corona 14/10

Draadje n.a.v. opmerking van Ernst Kuipers (CEO LCPS) in de technische briefing van de vaste kamercommissie VWS van 14/10 jl. over het coronavirus

‘Exit strategie’ vereist eerlijke zorginformatie, maar die ontbreekt

Op het moment van publicatie verscheen het bericht in Trouw dat het verpleeghuispersoneel niet getest mocht worden van het RIVM Trouw 9 mei 2020
Ik reageerde met een tweet

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Ik gooi de knuppel in het hoenderhok: Het kabinet en haar dienende rijksoverheid manipuleert stelselmatig de prestaties van onze gezondheidszorg. Rutte’s woorden, nog geen jaar geleden, “We hebben de beste zorg van Europa”, blijven nagalmen.

De idee dat concurrentie leidt tot betere gezondheidszorg is inmiddels onomstotelijk weerlegd

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/03/04/de-aangekondigde-ondergang; https://gijsvanloef.nl/2020/02/26/zorginnovatie-leidt-tot-verschraling-van-de-zorg/; https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/nederlandse-zorg-valt-van-haar-voetstuk.htm; https://beroepseer.nl/blogs/gijs-van-loef-bekritiseert-de-effecten-van-marktwerking-in-de-zorg-op-basis-van-onderzoek-naar-kwaliteit-van-zorg/

Ons unieke zorgstelsel van gereguleerde concurrentie tussen zorginkopers onderling (verzekeraars) en zorgaanbieders onderling, met de ACM als extra toezichthouder en de burger (belasting- en premiebetaler) als financier, heeft gefaald.
Natuurlijk, alle landen worden getroffen door de coronapandemie. Nederland wordt relatief zwaar worden getroffen, zeker vergeleken met Duitsland, ondanks het feit dat wij pas later de eerste ziektegevallen vanuit de alpen geïmporteerd kregen.
Maar waar Nederland in het bijzonder tekort schiet, heeft alles te maken met dit waanidee – gestut door officiële wetenschap – dat concurrentie en samenwerking tot lagere kosten en hogere kwaliteit van de gezondheid voor de gehele bevolking zal leiden. Hier heb ik eerder over geschreven.

https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/waarom-zorg-in-nederland-juist-niet-tot-de-beste-hoort~b784a3eb/; https://www.skipr.nl/blog/2019-was-jaar-van-de-waarheid-voor-marktwerking-in-de-zorg/; https://www.skipr.nl/blog/kwaliteit-nederlandse-zorg-achteruit-door-marktwerking/

Het totaal ontbreken van preventief coronabeleid (geen anticipatie van de pandemie, geen voorzorgsmaatregelen vanuit de publieke gezondheidszorg zoals voldoende persoonlijke beschermings middelen (PBM), een samenhangende en functionerende testketen), want alles wordt toch geregeld door de onzichtbare hand van de vrije, internationale markt?;

https://hartblik.weebly.com/voorkom-epidemie.html ; https://hartblik.weebly.com/ontsnappende-virussen.html; https://gijsvanloef.files.wordpress.com/2017/01/vanloef-leijten-esb4745-026-029.pdf

Nb Het niet tegenhouden van het Carnaval valt te billijken, alhoewel de ramp daaropvolgend natuurlijk door experts voorspeld was.

Het tot voor kort bestuurlijk wegkijken bij het zorgfalen buiten de muren van de ziekenhuizen, de eenzijdige focus op IC-capaciteit (hulde voor het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding, zeker! Maar ook zij zijn slechts uitvoerders). Niet sexy genoeg?

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/ongekend-aantal-sterfgevallen-in-verpleeghuizen-door-coronavirus~b2e20f05/

De zichtbare bestuurlijke spaghetti die doortastend overheidsoptreden frustreert bij het organiseren van het testen en het contactonderzoek. Dit onderzoek is cruciaal voor het bestrijden van de epidemie door gericht mensen te isoleren.

https://hartblik.weebly.com/bestrijding-covid19.html

De aan de markt en decentrale krachten overgelaten informatievoorziening van basisgegevens, zoals de COVID-19 genezingscijfers, die we in Nederland niet kunnen fabriceren, ondanks een gigantische overhead aan administratieve en ICT-functies (OntRegelDeZorg?)

https://hartblik.weebly.com/cijfers-en-data.html

De totale afwezigheid van zorgverzekeraars bij het aanpakken van de crisis in de eerste maand (Zorgverzekeraars betalen gewoon door hoor en dat ten laste van hun reserves, het is toch wat! – zij het wel onder voorwaarden)

Corona | Zorgverzekeraars compenseren zorgaanbieders

De financiering van producten en losse zaken (o.b.v. een productenlijst van de Nederlandse Zorgautoriteit), in plaats van integrale bekostiging van zorgketens gericht op de patiënt. Vandaar het recente pleidooi voor aparte coronaziekenhuizen.

Pleidooi voor separate COVID-19-ziekenhuizen

De non-stop ICT-chaos, zie nu weer het echec van de corona-apps (Hoe staat het er eigenlijk mee?), exemplarisch voor het waanidee dat we de problemen in de zorg met technologische hoogstandjes vanuit de markt kunnen oplossen (grotendeels onwaar)

https://www.ftm.nl/artikelen/hippe-hugo-en-de-appathon?share=K5HTMOhp6aARm%2B44%2BttBulBhdczQlonLHXLdGG%2F43f6kN6vJXOr%2FhBK0WU5n

We hebben nota bene een corona-app die geschikt is, maar die we niet meenemen.

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/04/30/kijk-kabinet-deze-corona-app-werkt-wel-a3998392

De verpolitisering van oncontroleerbaar wetenschappelijk advies van het RIVM, blind opgevolgd door het kabinet (‘Wij volgen de deskundigen!) (mondkapjes, R0- rekensommen, datapresentaties, ‘groepsimmuniteit’ enz.)

https://www.rivm.nl/documenten/infectieziekten-bulletin-maart-2009 ; https://hartblik.weebly.com/mondkapjes.html ; https://hartblik.weebly.com/versimpeld-model-corona-nl.html; https://hartblik.weebly.com/cijfers-en-data.html; https://hartblik.weebly.com/rekenen-zonder-getallen-7.html

Het structureel verfraaien van de prestaties van de zorg, gesteund door legers communicatiedeskundigen en aanverwanten, wellicht passend bij een ‘17,3 miljoen individuen vormen een bont gezelschap economie’, maar niet bij de notie van een samenleving die essentiële waarden en belangen deelt, zoals een goede publieke gezondheidszorg die beschermt tegen collectieve gevaren en andere zaken (buiten dit kader, hier niet benoemd). Waar de vaderlandse pers braaf aan mee blijft doen, tegen beter weten in.

https://gijsvanloef.nl/2018/12/20/deze-tweet-van-een-half-jaar-geleden-blijft-zich-verspreiden/

Resultaat van dit alles: De Nederlander gelooft het verder allemaal wel en kiest nu zijn eigen weg. In Amsterdam zijn ze al zover, er is in geen velden of wegen nog handhaving te bekennen van de anderhalve metersamenleving.

Het kabinet speelt met vuur.

En neemt u tot slot nog even kennis van het Corona Dashboard, dit laatste is overigens geen mening, maar een objectieve weergave van internationaal aanvaarde cijfers (centrale bron: John Hopkins University)

https://gijsvanloef.nl/2020/04/18/corona-dashboard-ew16-3/

Reacties op deze column

De bronnenlijst kan worden uitgebreid

Conclusie ‘De aangekondigde ondergang’ (onderzoek faillissementen MC IJsselmeerziekenhuizen)

“Van enige afstand beschouwd constateren wij het volgende: één van de onderliggende motieven voor het nieuwe zorgstelsel was de verwachting dat dit stelsel toetreding van nieuwe aanbieders niet alleen mogelijk zou maken, maar ook zou stimuleren. De aanname daarbij was dat nieuwe aanbieders de gevestigde aanbieders zouden opschudden en de zorg doelmatiger zouden maken. Ondernemerschap in de zorg werd toegejuicht. Het tij lijkt echter snel gekeerd te zijn. Nieuwe toetreders tot de markt die een breed pakket aan ziekenhuiszorg aanbieden, zijn er niet of nauwelijks, en ‘zorgondernemers’ worden met argusogen gevolgd. Ook voor banken nemen de risico’s toe. Ziekenhuizen zijn als zij bestaansrecht hebben een redelijke klant, maar de risico’s nemen toe bij dreiging van faillissement, omdat ze moeten afschrijven op leningen vanwege de verliezen op het vastgoed. Het weerspiegelt ook de veranderde tijdgeest, waarin de noodzaak wordt gevoeld om ziekenhuiszorg te verplaatsen naar de eerste lijn. De inspanningen die daarvoor nodig zijn, vragen veeleer om samenwerking en efficiënte (want gedeelde) inzet van middelen en mensen. Concurrentie past daar niet bij.”

‘Als je dit rapport in één zin moet samen vatten is, dan is het dat een ziekenhuis in problemen uit handen van de curator moet blijven, want de curator denkt níet vanuit het belang van de patiënt’, aldus commissielid Pauline Meurs in Zorgvisie

Bron:
rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/03/04/de-aangekondigde-ondergang

Vox.com: “There is a fledgling critique from the left and others in the Netherlands arguing that managed competition will ultimately drive costs up while having a marginal or even deleterious effect on quality. Gijs van Loef is a proponent of this view. He argues that managed competition is an oxymoron — that market competition and social collaboration are fundamentally at odds. He cites those rising costs and the Netherlands’ middling performance on life expectancy compared to its European peers. Is this what people are paying for?”

Zorginnovatie leidt tot verschraling van de zorg voor de gehele bevolking

In ESB 2/2020 verscheen een belangwekkend artikel van Dr. E.M.M. Adang, associate professor for health economics RadboudUmc, ‘Investeringsfonds is niet de oplossing voor stijgende zorgkosten’. Minister van Financien Hoekstra ziet het zogenaamde ‘Investeringsfonds’ Nos Nieuw Investeringsfonds als een oplossing voor de stijgende zorgkosten. In het artikel legt de auteur uit dat dit geen oplossing is.

Economische groei leidt tot hogere zorgkosten, zowel door dure innovaties die goedkopere zorg verdringen waardoor de totale hoeveelheid gezondheid van de bevolking afneemt in plaats van stijgt (!), als door stijgende capaciteitskosten (lonen e.d.).

In een briefwisseling met de auteur heb ik een aantal toevoegingen gesuggereerd, waar de auteur zich grotendeels in kan vinden. Hier vind u de links naar het ESB-artikel, de aangevulde tekst (toevoegingen in rood) en een achtergronddocument van IQ Healthcare ‘Verdringingseffecten binnen het Nederlandse zorgstelsel’ dat in 2018 is verschenen in opdracht van het Zorginstituut Nederland.

Een analyse van meer dan zesduizend zorginnovaties in de Verenigde Staten en de Europese Unie laat zien dat in 68% van de gevallen de innovatie gecorrigeerd voor QALY duurder is dan de standaardbehandeling waarmee werd vergeleken. Concreet betekent het dat de gemiddelde zorgkosten toenemen, zonder dat daar gezondheidswinst tegenover staat. (…)
We zien dat het aanbod van weinig doelmatige zorginnovaties toeneemt terwijl er steeds minder ruimte is om zinnige basiszorg te leveren. Dus voor hetzelfde budget krijgt de maatschappij minder gezondheid.

Bronnen:
IQ Healthcare Eindrapport verdringingseffecten 2018
ESB Investeringsfonds is niet de oplossing
ESB Investeringsfonds reEAreGvL 02 2020