Aanpassing zorgstelsel in 2019 in gang gezet (minder markt)

Jaap van den Heuvel: ‘Gijs ziet het zoals gewoonlijk weer messcherp.’

17/1/2020 – Skipr> 2019 was jaar van de waarheid voor marktwerking in de zorg

2019 Is het jaar waarin de aanpassing van het marktgedreven zorgstelsel in gang is gezet. Dat wordt minder markt. Het idee dat concurrentie tussen zorgverzekeraars en tussen zorgaanbieders leidt tot betere patiëntzorg is gelogenstraft. Het chaotische faillissement van het Slotervaartziekenhuis en het MC Zuiderzee in Lelystad was het keerpunt. In het afgelopen jaar zijn veel zaken gepasseerd. Een opsomming.
Als we kijken door de bril van de patiënt dan zien we een gebrek aan capaciteit, zowel te weinig ‘opvangplekken’ als een tekort aan deskundig personeel, in de ouderenzorg – met name daar waar mensen niet langer thuis kunnen blijven wonen -, in de specialistische ggz en de jeugdzorg en ook is de nabije huisarts in delen van het land steeds minder vanzelfsprekend. Voor alle soorten patiënten lopen de wachtlijsten op en dit is ook het geval in de cure, waar de wachtljsten voor alle medische specialismen op één na zijn toegenomen Volksgezondheidenzorg.info wachttijden polikliniek 2019. Het capaciteitsprobleem treft dus de gehele gezondheidszorg, zowel de care als de cure.
De acute zorg (beschikbaarheid van huisartsen en huisartsenposten, SEH en acute verloskunde), wellicht de allerbelangrijkste verdieping in het gehele zorggebouw, kwam het afgelopen jaar veel in het nieuws door sluitingen van posten en patiënten stops (o.a. LUMC Leiden). Minister Bruins heeft aangekondig medio 2020 met een houtskoolschets te komen van de acute zorg blog Houtskoolschets acute zorg. Op 10 december 2019 nam de Tweede Kamer zes moties aan om het aanbod van acute zorgposten verspreid over het land te waarborgen blog De acute zorg implodeert

Als we kijken door de bril van de zorgverlener dan zien we een historisch hoog ziekteverzuim CBS Ziekteverzuim naar sectoren, een dramatisch hoog personeelsverloop (commissie werken in de zorg) NOS Veel jonge zorgmedewerkers binnen 2 jaar weer weg, in het bijzonder ook een uitstroom van zorgverleners die de werkomstandigheden beu zijn en voor zichzelf beginnen als ZZPér (waardoor de totale kosten van personeel wel stijgen) en tekorten bij veel verschillende specialismen, zowel bij specifieke verpleegkundigen als artsen zoals geriaters, SEH-artsen, psychiaters e.a. (Capaciteitsorgaan: Capaciteitsplan 2021-2024). Programma’s om de hoge werkdruk (ook ‘administratieve lastendruk’) terug te dringen zoals OntRegelDeZorg leveren (vrijwel) geen resultaten op VVAA Ontregelmonitor. Op 20 november 2019 was de eerste landelijke staking van ziekenhuispersoneel in de geschiedenis. Met een nieuwe CAO is een deel van de onvrede voorlopig weggenomen. Maar het is evident dat de aantrekkelijkheid van de zorg als werkverschaffer een enorm probleem is, juist voor de uitvoerende functies waar men de bulk van het werk moet doen en van alle kanten wordt ‘aangestuurd’. De ophef rond het wetsvoorstel BIG2 was een veeg teken. Afgelopen week meldde RTL Nieuws dat het tekort aan verpleegkundigen in ziekenhuizen tot zeer gevaarlijke situaties voor patiënten leidt RTL Nieuws Verpleegkundigen. Steeds meer zorgbestuurders durven het nu eindelijk gewoon uit te spreken, ‘de concurrentie moet uit de zorg’ (Doekle Terpstra). Samenwerken in regionale verbanden is voortaan het devies. Het regionaal samenwerkingsmodel in Drenthe haalde vorige week de voorpagina van de Volkskrant met de kop ‘Samenwerking in plaats van marktwerking’ Volkskrant Samenwerking ipv marktwerking

Maar het zorg-is-marktdenken heeft veel zelfstandige zorgbedrijven geen windeieren gelegd. Door het onderzoeksjournalistieke netwerk van Follow The Money en Reporter zijn excessen in de thuiszorg (exorbitante winsten bij tientallen bedrijven) in beeld gebracht Pointer KRO NCRV.

Op 17 december stond het huisartsencomité Het Roer Moet Om op de stoep van het ministerie van VWS om ministers De Jonge en Bruins ‘met scheepshoorn en wekkers’ wakker te schudden. Het huisartsencomité stelt dat ‘de ministers tot nu toe elke verantwoordelijkheid ontlopen om de urgente problemen rond de huisartsenzorg te helpen oplossen, (…) terwijl alle oplossingen beginnen bij scherpe politieke keuzes.’ Ze pleiten voor het afschaffen van het concurrentiedenken in de huisartsenzorg, de gehele acute zorg en de thuiszorg hetroermoetom.nu

Het is het afgelopen jaar duidelijk geworden dat de zorgverzekeraars (gesteund door de NZa) hun taak niet aankunnen en het vertrouwen in zorgverzekeraars is inmiddels op een dieptepunt geland IQ Healthcare Laag vertrouwen in zorgverzekeraars  In 2019 zagen we eerder dan in voorgaande jaren de afkondiging van omzetplafonds en patiëntenstops bij ziekenhuizen voor de rest van het jaar (het begon met het Ikazia ziekenhuis in Rotterdam NRC Patientenstop Ikazia), ook hier weer: groeiende wachtlijsten. Hoezo: ‘Zorgplicht’? Veelzeggend was de verkoop van de profijtelijke zorglabels (o.a. Promovendum en BeSured, polissen voor studenten en hoog opgeleiden) aan de Zwitserse investeerder Iptiq in 2018, hetgeen een rechtstreekse ondermijning van de solidariteitsgedachte betekende.

Internationale bronnen als de OECD, Eurostat ea. bevestigen het beeld dat de kwaliteit van de nederlandse (medische) gezondheidszorg geleidelijk aan achterop begint te raken in vergelijking met andere moderne europse landen blog Medische zorg achteruit tov EU14 Op sleutelindicatoren als de Levensverwachting bij geboorte en het aantal levensjaren in goede gezondheid zien we stagnatie en zelfs een achteruitgang met grotere verschillen tussen ongezonde laag- en gezonde hoogopgeleiden.

Het ministerie VWS moest het afgelopen jaar wel gaan ingrijpen, het kon niet anders. Over de acute zorg hadden we het hiervoor al. Het Maasziekenhuis in Boxmeer wordt voortaan financieel overeind gehouden met een staatssubsidie. In een recente blog ging ik er op in blog Kabinet doorbreekt taboe en pakt de regie terug. Het is wachten op de contouren voor de toekomstige organisatie van de zorg waar het kabinet voor de zomer mee gaat komen (NB adviesaanvraag aan SER en WRR). In oktober 2019 werd een nieuwe directeur curatieve zorg benoemd, zonder enige ervaring in de zorg. Maar nu gaat het ministerie op zoek naar een directeur-generaal curatieve zorg mèt kennis van de sector. Veelzeggend?

voorheen> blog Kroniek van een aangekondigd sterven van een marktgedreven zorgstelsel

Skipr blog Top10 2015>2019: 1e, 2e en 5e!

In de huidige tijd moet men zelfpromotie bedrijven, zeker als er geen verdienmodel is.

Topblogs op skipr van de laatste 5 jaar (2015 t/m 2019)

(1) Een patiëntgeoriënteerd zorgstelsel – Gijs van Loef (13 november 2015) “Een patiëntgeoriënteerd stelsel dat gebaseerd is op samenwerking tussen zorgprofessionals stelt de patiënt altijd centraal en kan een forse besparing opleveren van zo’n 2,5 miljard euro op jaarbasis…” 18.703 views Lees verder: Een patientgeorienteerd zorgstelsel

(2) Nederland heeft niet de beste zorg van Europa – Gijs van Loef (3 oktober 2016) “De Nederlandse gezondheidszorg zou excelleren door de combinatie van toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid. Volgens de Euro Health Consumer Index, die politici en bestuurders steevast aanhalen als bewijs van onze toppositie, zou Nederland de beste gezondheidzorg van Europa hebben: het is niet waar…” 16.640 views Lees verder: Nederland heeft niet de beste zorg van Europa

(3) Pamflet voor de nieuwe GGZ – petitie vanuit de GGZ-sector (21 oktober 2015) ca. 13.650 views

(4) AD Ziekenhuis top 100 – Herm Joosten (9 november 2016) ca. 13.320 views

(5) Kwaliteit Nederlandse zorg achteruit door marktwerking – Gijs van Loef (21 november 2017) “De kwaliteit van de Nederlandse medische zorg gaat achteruit in vergelijking met die in de ons omringende landen. Hoe komt dat?…” 12.956 views Lees verder: Kwaliteit Nederlandse zorg achteruit door marktwerking

(6) Laten we handen ineen slaan voor de wondzorg – Jacques Oskam ( 8 maart 2016) ca. 12.660 views

(7) Nieuwe beroepenstructuur voor de zorg – Marian Kaljouw (8 januari 2015) ca. 11.230 views

(8) Een betrouwbaarder lijst dan de AD Ziekenhuis Top100 – Herm Joosten (2 oktober 2017) ca. 11.170 views

(9) Vooral vernieuwers hebben last van bureaucratie – Illya Soffer (23 januari 2015) ca. 11.010 views

(10) Hoe Amerikanen kijken naar de Nederlandse zorg – Nardo van der Meer (26 maart 2015) ca. 9.450 views

Toelichting
Deze maand is de website skipr vernieuwd. De viewcount van de blogs is weer bij 0 begonnen. De ranglijst is gebaseerd op een eigen excelbestand. Sinds 2015 zijn ca. 1900 blogs verschenen op skipr.nl

Medische gezondheidszorg Nederland in 2019 achteruit op alle zorgranglijsten (EU14)

Op alle serieuze ranglijsten (OECD Health at a Glance, Healthcare Access and Quality Index, EC/EU/Eurostat) is de relatieve achteruitgang van de Nederlandse medische zorg ten opzichte van de EU14 terug te zien.

Toelichting

De EU14 zijn de 14 moderne Europese landen met meer dan 5 miljoen inwoners: België, Denemarken, Duitsland, Engeland (UK), Frankrijk, Finland, Italië, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Portugal, Spanje, Zweden en Zwitserland. Deze 14 landen hebben een gedeelde politiek-democratische, sociaal-economische en technologische ontwikkeling doorgemaakt waardoor de onderlinge vergelijkbaarheid groot is.

OECD Health at a Glance en de Health Access and Quality Index zijn internationaal erkende en geraadpleegde samengestelde indexen (meerdere indicatoren van alle OECD-landen, of de gehele wereld), EU State of Health is een omvattende landenrapportage. Healthy life years en Life expectancy zijn typische kernindicatoren van gezond leven en levensverwachting.

 

 

Bronnen (met links naar primaire bronnen OECD, EU/EC/Eurostat, ourworldindata.org):
Kosten en Kwaliteit EU14 OECD Health at a Glance
State of Health NL 2017 vs 2019 EC en OECD
HAQ index EU14 1990 2015
Healthy life years en Life expectancy Eurostat

Lecture Debate: To reform or not to reform the Dutch Medical Healthcare system (RadboudUMC)

Opnieuw mocht ik dit gastcollege verzorgen. Gastheer is Dr. Niek Stadhouders (IQ Healthcare), coordinator van de mastercourse Health Policy and Economics.

Een tweetal sheets:


Een korte fotoimpressie:

Vorig jaar: Gastdocent Radboudumc 2018

Nederlandse zorg verliest verder terrein (kwaliteit en kosten EU14 – update OECD 2019)

Nederland verliest in vergelijking met de gemiddelde ontwikkeling van moderne Europese landen (EU14) geleidelijk aan iets terrein in de medische zorg (‘Cure’, Zorgverzekeringswet). Dit werd drie jaar geleden door mij vastgesteld op basis van een meerjarenanalyse van beschikbare relevante medische kwaliteitsindicatoren van OESO Health at a Glance-rapporten. Publicatie in ESB Zorgstelsel 1/2017. In november 2017 werden de bevindingen getoetst o.b.v. nieuwe data (Health at a Glance 2017) en dit is nu opnieuw gedaan (Health at a Glance 2019). De drie analysemomenten (dec. 2016, nov. 2017 en nov. 2019) geven een consistent beeld.

Een positief punt v.w.b. Nederland is de recente verbetering van de resultaten bij cardiovasculaire aandoeningen (Stroke, Ischemic heart-disease). De datatabel:

Landengrafiek:

De macrokosten zijn in vergelijking met de gemiddelde kostenontwikkeling van de andere moderne Europese landen (EU14) in dezelfde periode gestegen. De rem op de uitgavengroei vanaf 2013 zien we ook bij de andere landen, m.u.v. Zwitserland (en in mindere mate Noorwegen). Grafiek:


De grafiek is nog preciezer gemaakt. Het jaar 2006 heeft index=100 voor de kostenontwikkeling. Deze blauwe lijn geeft de ontwikkeling van de macrokosten van het nederlands zorgstelsel in verhouding tot de gemiddelde ontwikkeling van de macrokosten van 11 andere landen (van Italie en UK zijn geen data bekend in de jaren tot 2011/2012). De rode lijn geeft de positie weer o.b.v. de gemiddelde kwaliteitsscore van een land. Nederland stond op de 5e plaats in 2007 en staat op de 8e plaats in 2019.

De recente analyse van de HAQ-index (EU14) en de Healthy Life Years (EU14) ondersteunt de bevindingen v.w.b. de geleidelijke achteruitgang van de kwaliteit van de medische prestaties in internationaal opzicht. Bronnen:

ESB Zorgstelsel
HAQ-index
Healthy Life Years

Indien de kwaliteit en de kosten met elkaar vermenigvuldigd worden ontstaat een indicator (‘Zorgwaarde’) van de kostprijs van de (totale) curatieve zorg. De zorgwaarde, dus de prijs van de zorg, is sinds 2007 het sterkst gestegen in Nederland en België. Dit betekent dat de curatieve zorg in deze twee landen steeds duurder wordt in vergelijking met de twaalf andere landen. Tabel:

Lees hier de volledige toelichting:

Actualisatie Bevindingen OESO EU14 Health 2007-2019 08112019
Bron: OECD Health at a Glance 2019

Mutaties %BNP/GDP in OECD-statistieken
De kosten-data (%BNP/GDP zijn door de OECD op meerdere momenten na publicatiedatum (opmerkelijk genoeg!) gecorrigeerd. De grootste correcties betreffen de data van Zwitserland en Nederland. Zie> stats.oecd.org . Gevolg is dat de blauwe kostenlijn van de grafiek een andere kromming heef gekregen. De foto van mijn aantekeningen illustreert die wijzigingen:

OECD dashboard (geen meerjaren) OECD Health at a Glance 2019 dashboard Zie Access to a doctor when needed (menubalk)!

Eerdere publicaties op mijn website:

over de Zorgwaarde> Zorgwaarde EU14 2007 – 2017

vorige OESO-analyse> Tendens daling zet door OESO 2007 2017

Bevestiging achteruitgang medische kwaliteit NL tov. EU14 (bron: The Lancet/OurWorldInData.org)

Op 16 september een korte gedachtewisseling met Xander Koolman over een door hem geciteerd internationaal onderzoek (quote: ‘Nederland doet het niet slecht’), gepubliceerd in The Lancet in 2018 inzake de zgn. Healthcare Access and Quality Index (HAQ-index, gebaseerd op de Global Burden of Diseases, Injuries, and Risk Factors Study uit 2016  ). De hoogst denkbare score is 100: medische perfectie. Het omvangrijke rapport vergelijkt 195 landen onderling, praktisch de gehele wereld. In de top 10 staan – niet heel erg verrassend, maar toch – 9 Europese landen (waaronder ook Andorra). Wie zich erin wil verdiepen moet The Lancet erbij nemen.

De tweets in chronologische volgorde:

De link in de laatste tweet geeft een perfect beeld, vergelijk de verschuivende positie van Nederland t.o.v. de andere 13 landen over de jaren van 1990 (Nederland 3e) tot en met 2015 (Nederland 6e).


Deze tabel/grafiek heb ik in eerste instantie in excel gemaakt obv. de on-line beschikbare data:


Levensverwachting Nederlander zakt verder naar 8e plaats (EU14)

Op de overheidswebsite Volksgezondheidenzorg.info worden statistieken bijgehouden. Op basis van de nieuwste cijfers blijkt dat de levensverwachting bij geboorte van de Nederlander in vergelijking met andere moderne Europese landen weer verder achteruitgegaan is (de EU14, door mij geintroduceerd bij de analyse van OECD Health at a Glance-data vanaf 2016, zie elders op deze website> ).

Oostenrijk heeft ons ingehaald. Nederland bezet nu de 8e plaats (de ‘kleine landen’ met minder dan 5 miljoen inwoners: Cyprus, Malta, Luxemburg en Ierland niet meegerekend, die hebben allen ook een hogere levensverwachting, als we hun meerekenen staat Nederland op een schamele 12e plaats…)

En nog steeds lezen we: ‘Levensverwachting Nederlandse man één van de hoogste in de EU’. Je moet maar durven.

Bron (RIVM): Volksgezondheidenzorg.info

Ik schreef eerdere blogs over de levensverwachting bij geboorte en stelde vast dat het RIVM in deze statistiek Noorwegen en Zwitserland niet meenam (want geen lid van de EU?) en heb hen daar op geattendeerd; het werd aangepast. Het belangrijkste inzicht is dat onze levensverwachting stijgt zoals (vrijwel) overal ter wereld maar we dalen steeds verder op de Lijst. Zie de link LV3


LV3
LV2
LV1

Eerdere blogs over levensverwachting, %BNP zorgkosten en type zorgstelsel:

LV zorgstelsel transparantie BNP2
LV zorgstelsel BNP1