Visiedocument gezondheidszorg voor politieke partijen

Het visiedocument is medio mei 2020 tegen vergoeding beschikbaar voor politieke partijen die de zorgparagraaf van hun verkiezingsprogramma voorbereiden en andere geinteresseerden. Medio december 2020 wordt het visiedocument openbaar gemaakt op mijn website.

Kosten:
– politieke partij (primaire doelgroep): 500 euro excl. BTW
– organisatie in de zorg zonder winstoogmerk: 500 euro excl. BTW
– overige organisaties: prijs nader overeen te komen

Lees hier een oude publicatie in het tijdschrift Publiek Management (1/2000) ‘Publiek of privaat: een rationeel keuzemodel voor het grijze gebied tussen overheid en markt’:
publiek of privaat M 07012000

Gijs van Loef, a health care consultant and sociologist, has become a prominent critic of his country’s health care – Vox.com

Gijs ziet het zoals gewoonlijk weer messcherp, aldus Jaap van den Heuvel in een reactie op de laatste skiprblog

Aanpassing zorgstelsel in 2019 in gang gezet (minder markt)

Jaap van den Heuvel: ‘Gijs ziet het zoals gewoonlijk weer messcherp.’

17/1/2020 – Skipr> 2019 was jaar van de waarheid voor marktwerking in de zorg

2019 Is het jaar waarin de aanpassing van het marktgedreven zorgstelsel in gang is gezet. Dat wordt minder markt. Het idee dat concurrentie tussen zorgverzekeraars en tussen zorgaanbieders leidt tot betere patiëntzorg is gelogenstraft. Het chaotische faillissement van het Slotervaartziekenhuis en het MC Zuiderzee in Lelystad was het keerpunt. In het afgelopen jaar zijn veel zaken gepasseerd. Een opsomming.
Als we kijken door de bril van de patiënt dan zien we een gebrek aan capaciteit, zowel te weinig ‘opvangplekken’ als een tekort aan deskundig personeel, in de ouderenzorg – met name daar waar mensen niet langer thuis kunnen blijven wonen -, in de specialistische ggz en de jeugdzorg en ook is de nabije huisarts in delen van het land steeds minder vanzelfsprekend. Voor alle soorten patiënten lopen de wachtlijsten op en dit is ook het geval in de cure, waar de wachtljsten voor alle medische specialismen op één na zijn toegenomen Volksgezondheidenzorg.info wachttijden polikliniek 2019. Het capaciteitsprobleem treft dus de gehele gezondheidszorg, zowel de care als de cure.
De acute zorg (beschikbaarheid van huisartsen en huisartsenposten, SEH en acute verloskunde), wellicht de allerbelangrijkste verdieping in het gehele zorggebouw, kwam het afgelopen jaar veel in het nieuws door sluitingen van posten en patiënten stops (o.a. LUMC Leiden). Minister Bruins heeft aangekondig medio 2020 met een houtskoolschets te komen van de acute zorg blog Houtskoolschets acute zorg. Op 10 december 2019 nam de Tweede Kamer zes moties aan om het aanbod van acute zorgposten verspreid over het land te waarborgen blog De acute zorg implodeert

Als we kijken door de bril van de zorgverlener dan zien we een historisch hoog ziekteverzuim CBS Ziekteverzuim naar sectoren, een dramatisch hoog personeelsverloop (commissie werken in de zorg) NOS Veel jonge zorgmedewerkers binnen 2 jaar weer weg, in het bijzonder ook een uitstroom van zorgverleners die de werkomstandigheden beu zijn en voor zichzelf beginnen als ZZPér (waardoor de totale kosten van personeel wel stijgen) en tekorten bij veel verschillende specialismen, zowel bij specifieke verpleegkundigen als artsen zoals geriaters, SEH-artsen, psychiaters e.a. (Capaciteitsorgaan: Capaciteitsplan 2021-2024). Programma’s om de hoge werkdruk (ook ‘administratieve lastendruk’) terug te dringen zoals OntRegelDeZorg leveren (vrijwel) geen resultaten op VVAA Ontregelmonitor. Op 20 november 2019 was de eerste landelijke staking van ziekenhuispersoneel in de geschiedenis. Met een nieuwe CAO is een deel van de onvrede voorlopig weggenomen. Maar het is evident dat de aantrekkelijkheid van de zorg als werkverschaffer een enorm probleem is, juist voor de uitvoerende functies waar men de bulk van het werk moet doen en van alle kanten wordt ‘aangestuurd’. De ophef rond het wetsvoorstel BIG2 was een veeg teken. Afgelopen week meldde RTL Nieuws dat het tekort aan verpleegkundigen in ziekenhuizen tot zeer gevaarlijke situaties voor patiënten leidt RTL Nieuws Verpleegkundigen. Steeds meer zorgbestuurders durven het nu eindelijk gewoon uit te spreken, ‘de concurrentie moet uit de zorg’ (Doekle Terpstra). Samenwerken in regionale verbanden is voortaan het devies. Het regionaal samenwerkingsmodel in Drenthe haalde vorige week de voorpagina van de Volkskrant met de kop ‘Samenwerking in plaats van marktwerking’ Volkskrant Samenwerking ipv marktwerking

Maar het zorg-is-marktdenken heeft veel zelfstandige zorgbedrijven geen windeieren gelegd. Door het onderzoeksjournalistieke netwerk van Follow The Money en Reporter zijn excessen in de thuiszorg (exorbitante winsten bij tientallen bedrijven) in beeld gebracht Pointer KRO NCRV.

Op 17 december stond het huisartsencomité Het Roer Moet Om op de stoep van het ministerie van VWS om ministers De Jonge en Bruins ‘met scheepshoorn en wekkers’ wakker te schudden. Het huisartsencomité stelt dat ‘de ministers tot nu toe elke verantwoordelijkheid ontlopen om de urgente problemen rond de huisartsenzorg te helpen oplossen, (…) terwijl alle oplossingen beginnen bij scherpe politieke keuzes.’ Ze pleiten voor het afschaffen van het concurrentiedenken in de huisartsenzorg, de gehele acute zorg en de thuiszorg hetroermoetom.nu

Het is het afgelopen jaar duidelijk geworden dat de zorgverzekeraars (gesteund door de NZa) hun taak niet aankunnen en het vertrouwen in zorgverzekeraars is inmiddels op een dieptepunt geland IQ Healthcare Laag vertrouwen in zorgverzekeraars  In 2019 zagen we eerder dan in voorgaande jaren de afkondiging van omzetplafonds en patiëntenstops bij ziekenhuizen voor de rest van het jaar (het begon met het Ikazia ziekenhuis in Rotterdam NRC Patientenstop Ikazia), ook hier weer: groeiende wachtlijsten. Hoezo: ‘Zorgplicht’? Veelzeggend was de verkoop van de profijtelijke zorglabels (o.a. Promovendum en BeSured, polissen voor studenten en hoog opgeleiden) aan de Zwitserse investeerder Iptiq in 2018, hetgeen een rechtstreekse ondermijning van de solidariteitsgedachte betekende.

Internationale bronnen als de OECD, Eurostat ea. bevestigen het beeld dat de kwaliteit van de nederlandse (medische) gezondheidszorg geleidelijk aan achterop begint te raken in vergelijking met andere moderne europse landen blog Medische zorg achteruit tov EU14 Op sleutelindicatoren als de Levensverwachting bij geboorte en het aantal levensjaren in goede gezondheid zien we stagnatie en zelfs een achteruitgang met grotere verschillen tussen ongezonde laag- en gezonde hoogopgeleiden.

Het ministerie VWS moest het afgelopen jaar wel gaan ingrijpen, het kon niet anders. Over de acute zorg hadden we het hiervoor al. Het Maasziekenhuis in Boxmeer wordt voortaan financieel overeind gehouden met een staatssubsidie. In een recente blog ging ik er op in blog Kabinet doorbreekt taboe en pakt de regie terug. Het is wachten op de contouren voor de toekomstige organisatie van de zorg waar het kabinet voor de zomer mee gaat komen (NB adviesaanvraag aan SER en WRR). In oktober 2019 werd een nieuwe directeur curatieve zorg benoemd, zonder enige ervaring in de zorg. Maar nu gaat het ministerie op zoek naar een directeur-generaal curatieve zorg mèt kennis van de sector. Veelzeggend?

voorheen> blog Kroniek van een aangekondigd sterven van een marktgedreven zorgstelsel

reactie Anton Maes op Wopke Hoekstra: ‘stijging zorgkosten niet houdbaar’

Minister Hoekstra: stijging zorgkosten niet lang houdbaar (quote skipr < AD interview)

skipr minister van Financien Hoekstra over de zorgkosten

NB Anton Maes was tot medio 2019 huisarts en heeft in die hoedanigheid jarenlang zijn kennis gedeeld in de huisartsenopleiding, als auteur van boeken en is een veelgelezen publicist met als kernthema de besturing, organisatie en financiering van de eerstelijnszorg. Zorgenstelsel

De 3 meest recente blogs op deze website:
reactie op Joost Zaat
reactie op Ab Klink
Skipr top10 2015 tm 2019

3 Relevante blogs (zelfstandig onderzoek):
Medische zorg achteruit op alle ranglijsten
Kwaliteit en Kosten EU14 OECD 2007 2019
Gezondheidszorg staat voor existentieel vraagstuk

Gebruik de zoekfunctie of de categorieen.

reactie op opiniemaker Joost Zaat: wie heeft het beste zorgsysteem?


Waarom reageren op een opinie in de vorm van een column? Omdat de column in de Volkskrant staat en de columnist de beeldvorming van de kwaliteit van de gezondheidszorg beinvloedt.
Daarom, puntsgewijs, je betoog volgend.

Er is voortschrijdend inzicht m.b.t. de ‘lijstjes’.

De Zorgkaart Nederland is overtuigend afgeserveerd door Follow the Money. FTM Frauderen met de Zorgkaart Persoonlijke ervaringen van jou en mij (een eigen onderzoekje n.a.v. de sluiting van de Keizershof) zijn hierbij volstrekt ondergeschikt.

De AH ziekenhuis top100 is eveneens – na een paar jaar soebatten – door deskundigen ondeugdelijk bevonden en gelukkig passé.

In de landenvergelijking is de beruchte EHCI-index (dat is die lijst waar heel politiek-bestuurlijk Nederland en de federatie medisch specialisten nog steeds (!) mee dweept(e): ‘we hebben het beste zorgstelsel!’) door experts eveneens gediskwalificeerd. We weten dat er slechts een paar zorg(rang)lijsten zijn die wetenschappelijk worden bevonden: OECD, EU/Eurostat, de HAQ-index en in mindere mate het Commonwealthfund (nadeel: slechts een handjevol landen met de USA en Oceanie erbij). Prachtige interactieve overzichten staan tegenwoordig op ourworldindata.org ourworldindata.org
Zorgstelselranglijsten

Ik heb bij mijn onderzoek gekozen voor een vergelijking die hout snijdt: Nederland vergeleken met andere modere Europese landen, de EU14 (bij EU/Eurostat ontbreken soms Zwitserland en Noorwegen, landen met onomstreden hoogwaardige zorgprestaties). Deze EU14 hoort – als groep – ook bij de absolute top wereldwijd. Mijn aanpak is door experts gewogen en goedgekeurd. Had ik er op moeten promoveren?
EU14 Kwaliteit en Kosten obv OECD 2007 > 2019
Zorg achteruit op alle ranglijsten

Bij cruciale indicatoren als de levensverwachting bij geboorte en het aantal jaren in goede gezondheid doet Nederland het net als de meeste genoemde europese landen goed, alleen langzaam maar zeker wel een tikkeltje minder goed dan een aantal anderen. Ergo: Niet ‘de zorg stort in’, maar nuance, beste Joost.

Je opmerking over die dermatoloog, daar ben ik het helemaal mee eens.

Nederlanders zijn best tevreden over hun gezondheid (‘perceived health status’) en dat hangt ongetwijfeld samen met het feit dat we over het algemeen gelukkig zijn :) Specifieke informatie over onze gemoedsgesteldheid m.b.t. onze zorg vinden we bij het SCP dat dit voorjaar na jaren stilzwijgen met een belangwekkende studie kwam. Link> SCP COB 2/2019 Samenvattend: we zijn het meest tevreden over de huisarts en we zien de toekomst van onze gezondheidszorg somber in.

Deze maand nog verscheen een belangwekkende publicatie van IQ Healthcare, link>IQ Healthcare . Samenvattend: Burgers hebben weinig vertrouwen in de rol en het optreden van verzekeraars, het percentage schommelt rond de 30%. Dat is beduidend lager dan het vertrouwen van burgers in artsen en ziekenhuizen (zo’n 85%). Het vertrouwen van zorgverleners in zorgverzekeraars is minder dan 5%, bedroevend laag! Het vertrouwen van de bevolking en de zorgverleners in het eigen zorgstelsel is cruciaal, zo stelt o.a. de WHO. Link>WHO A framework for assessing the performance of health systems Is dit een onheilsdreiging?!

De kritiek dat registraties (aan de bron) misschien niet even goed plaatsvinden in andere landen is een veel gehoorde opmerking in medische kringen. Als we deze kritiek voor waar nemen valt de waarde en betekenis van internationale rapporten als OECD Health at a Glance en EU State of Health vrijwel helemaal weg. We houden dan niets over wat ons nog enig houvast biedt (Het werk van duizenden hoogopgeleide statistici, artsen, economen e.a., allemaal onzin?!) Wat dan resteert zijn de persoonlijke ervaringen en inkleuringen van iedere individuele arts of andere zorgverlener (of burger).

Zojuist hebben je georganiseerde beroepsgenoten van HetRoerMoetOm overvloedig kwalitatieve zorgervaringen met ons allen gedeeld, ondersteund met statistisch cijfermateriaal en een samenhangende visie geformuleerd vanuit een urgentiebesef dat ons zorgstelsel vastloopt. Link> hetroermoetom Maar die zien het ook te somber in, heb ik je dit niet al eerder horen zeggen? Of ben ik nu degeen die zich vergist?

Joost, prettige jaarwisseling en laten we het er in 2020 nog eens over hebben!

KRONIEK (SLOT): Het totaalaanbod van de acute medische zorg implodeert!

TIJDLIJN VAN BERICHTEN TOT HET OORSPRONKELIJKE BERICHT (SCROLL DOWN)

MET HET AANNEMEN VAN 6 MOTIES OVER DE ACUTE ZORG DOOR DE TWEEDE KAMER (10 dec. jl.), IS EEN INGRIJPENDE HERSTELOPERATIE IN GANG GEZET OM DE ACUTE ZORG TE REDDEN. DE MOTIES KOMEN VAN CDA, SP, PVV, GROEN LINKS EN DE PvdA. DIT BLOG OVER DE IMPLOSIE VAN DE ACUTE ZORG, WAAR IK EEN HALF JAAR GELEDEN MEE BEGON, WORDT NU GESTOPT

De 6 Moties:







30/11/2019 – VGZ helpt eerstelijnszorg om zeep VGZ helpt eerstelijnszorg om zeep

26/11/2019 – Huisartsen slaan alarm: ‘Geen goede zorg voor kwetsbare patiënten’ RTLnieuws Geen hulp voor kwetsbaren

21/11/2019 – Uren wachten bij de spoedeisende hulp, Chaos in het ziekenhuis Gezondheidsnet

19/11/2019 OECD Health at a Glance 2019: Access to a doctor when needed (menubalk) Score below OECD-average OECD 2019 Access to care when needed

8/11/2019 – Het ministerie van VWS heeft met alle partijen in de zorg afgesproken dat er één aanspreekpunt komt voor patiënten met een acute zorgvraag. Over het hoe en wat is nog onduidelijkheid. Skipr Een aanspreekpunt acute zorg

6/11/2019 – RIVM Meer ambulances nodig: “Op werkdagen overdag zijn er in Nederland 626 ambulances nodig, een toename van twaalf ambulances. Dit heeft het RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu berekend op basis van ritgegevens over 2018. Deze stijging van het aantal benodigde ambulances is groter dan in 2018. Toen waren er nog vijf ambulances meer nodig ten opzichte van het voorgaande jaar.” RIVM Meer ambulances nodig

1/11/2019 – Minister Bruno Bruins (Medische Zorg) wil een landelijk telefoonnummer invoeren dat mensen kunnen bellen als ze acute zorg nodig hebben. Dat gaf hij donderdagavond aan tijdens het debat met de Tweede Kamer over de VWS-begroting (…) Hij wil ook nadenken over de optie om acute zorg tot ‘niet-economische dienst van algemeen belang’ (Nedab) te bestempelen, waardoor het een publieke, dus onder de verantwoordelijkheid van de overheid uitgevoerde taak zou worden. Medisch Contact Bruins wil landelijk tel.nr voor acute zorg

30/10/2019 update ‘Likes’/retweets van zorgprofessionals (anderen buiten beschouwing gelaten), die ik interpreteer als evenzovele bevestigingen van mijn waarneming:

– Richard Klerks, ambulanceverpleegkundig
– Evert-Jan Pen, ambulanceverpleegkundige/IC
– Bart Bruijn, huisarts
– Toosje Valkenburg, huisarts, actiecomite HetRoerMoetOm
– AJ Ambu, ambulanceverleegkundige, opleider Rapid Responder
– Jeroen de Smit, ambulanceverleegkundige, Rapid Responder
– Jeanette Mijnders, gespecialiseerd verpleegkundige obstetrie/gyneacologie
– Marjolijn de Nijs, stafadviseur Amsterdam UMC, locatie VUmc Instituut voor Onderwijs en Opleiden
– Ton Doolaard, verpleegkundige, Marine contractors
– Marit Admiraal, verpleegkundige
– Jaap van den Heuvel, CEO Rode Kruis Ziekenhuis en Professor Healthcare management UvA
– San Oei, orthopedisch chirurg, RKZ Beverwijk
– Dick Bijl, epidemioloog, president International Society of Drug Bulletins
– Gabriella Wallner, ambtelijk secretaris OR RKZ Beverwijk
– Nancy V., verpleegkundige, LUMC
– Mattijn Amsing, verpleegkundige, zelfstandig
– Robert Joosten, HBO-verpleegkundige
– Robert van Kooten, Manager business intelligence, Isala Klinieken
– Marion Nijland-Brookhuis, SEH verpleegkundige, ZGT
– Mandy Kamp, wijkverpleegkundige, Viva! Zorggroep
– Kate van Loon, Yoga teacher, physiotherapy and functional medicine student
– Wilma A., Sr. sociaal psychiatrisch verpleegkundige
– Mark Haagmans, interventie radioloog, Zuyderland MC

28/10/2019 – Huisartsen zoeken via Kamer aandacht voor te hoge werkdruk: De rek is eruit, de basis wankelt. Dat zeggen negen huisartsenorganisaties aan het adres van alle Tweede Kamerfracties Medisch contact 28/10/2019

18/10/2019 – De Raad Kwaliteit van de Federatie Medisch Specialisten zet de eigen experts op een zijspoor en veegt ervaring als kwaliteitseis voor SEH-norm in 2019 van tafel.
Zorgvisie FMS veegt eis SEHnorm van tafel

7/10/2019 – ‘Acute zorg staat overal onder druk’ De Tweede Kamer wil een advies van de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS) over de acute zorg. ‘Er worden nu alleen maar seh’s gesloten’, zegt initiatiefnemer CDA-Kamerlid Joba van den Berg. Zorgvisie Acute zorg staat overal onder druk

2/10/2019

20/9/2019 – Toegankelijkheid acute zorg, brief NZa aan de minister. NB Analyse NZa o.b.v. 4 van de 11 ROAZ- regio’s, van 7 ROAZ-regio’s zijn geen bruikbare data “De analyses geven daardoor geen representatief beeld over heel Nederland en dit beperkt de NZa wel in het vormen van een gedegen overall beeld over de toegankelijkheid van seh en aanverwante afdelingen.” Tevens analyse van de responsetijden van ambulances. NZa toegankelijkheid acute zorg Een inzichtelijke samenvatting van de responsetijden van het ambulancevervoer (zorgwekkend!) lezen we in het AD> AD Ambulance in steeds meer regio’s niet op tijd

11/9/2019 – bezoek website NVSHA (Ned. Ver. van Spoedeisende Hulp Artsen), waaruit blijkt dat het aantal SEH-artsen in opleiding jaarlijks afneemt, terwijl er een grote vraag naar is (in top 5 medisch specialismen met grootste aantal vacatures). Opnieuw bevestiging van de algemene stelling dat de Acute Zorg implodeert. NVSHA feiten en cijfers

update: tabel met aanbod van acute zorg voorzieningen obv. antwoord van het RIVM. Voortschrijdend inzicht: mijn bewering dat de acute zorg implodeert wordt helaas bekrachtigd… Het bijgewerkte overzicht van het aantal lokaties waar acute zorg wordt aangeboden:

 

Retweet kamerlid Agema:

1/8/2019 – OORSPRONKELIJKE BERICHT
De acute, direct noodzakelijke (maar niet meer beschikbare) zorg bezwijkt door gebrek aan personeel, structureel mismanagement en falend overheidsbeleid.

Tweet (2 direct na elkaar) heeft ca. 21.000 weergaven – reshare o.a. door Prof. Jaap van den Heuvel.

————————————————————————————————————————————————-

Lees op mijn website kritische blogs en publicaties over onze gezondheidszorg – tegen de stroom van de ‘alomtegenwoordige bestuurlijke mooipraters’ in de media in.

Meest recente bovenaan:
Existentieel vraagstuk Gezondheidszorg

Strijd verpleegkundigen raakt het hart van de zorg
Levensverwachting Nederlander zakt verder omlaag

Houtskoolschets acute zorg: Blunder Bruins
Beeldverhaal bewierookte zorgstelsel

Reacties op opinie-artikel in deVolkskrant
deVolkskrant (lange tekstversie) Existentieel vraagstuk – Waarom zorg in Nederland juist niet tot de beste hoort

Recensie stichting beroepseer
Failliet marktwerking gezondheidszorg

Kwaliteit gezondheidszorg achteruit door marktwerking: het waarom
Onderzoeksartikel in Medisch Contact

RadarTV: Sluiting De Keizershof (particuliere woonzorg in Utrecht)

Mijn commentaar in de aankondiging, op 3:30 en 5:52 min.

Radar reportage sluiting de Keizershof

Artikel in het AD: AD Utrechtse gemeenteraad wil opheldering
Volgens de Utrechtse Internet Courant (DUIC) is dit het motief van de vastgoedeigenaar: “De investeerder wil echter alleen investeren in zelfstandige woningen in het pand. Daarom moeten de hoogbejaarden hun huis uit.” Bron: Duic.nl
Reactie Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, citaat: “We monitoren de stand van zaken. Er is op dit moment geen aanleiding voor de inspectie om te denken dat de kwaliteit en veiligheid van zorg in het geding is.” Bron: Reactie IGJ

oorspronkelijk bericht

Maandag 2 december, NPO1 Radar TV: De ophanden zijnde sluiting van woonzorgcomplex De Keizershof in Utrecht

Ouderen moeten zorgflat uit
Je kiest er voor om je oude dag te slijten in een dure zorgflat, omdat je verzekerd wordt dat je nooit meer hoeft te verhuizen en alle zorg daar kan krijgen. En dan krijg je te horen dat je binnen een paar maanden je appartement uit moet. Wat je niet hoort: het komt doordat de zorgorganisatie aan wie jij je huur overmaakt zelf de huur voor de locatie niet betaald heeft en er daarom uitgezet wordt. Het verhaal van mevrouw Starrenburg in Radar.

Links:
Ontzorgdwonen.nl gedachtegoed
RTVUtrecht

Vergelijking State of Health in the EU (2017 en 2019): Nederland gaat achteruit

State of Health in the EU: Nederland in 2017 en 2019

De landenprofielen gezondheid van de State of Health in the EU (gezondheidstoestand in de EU) bieden een beknopt en beleidsrelevant overzicht van de gezondheid en gezondheidszorgstelsels in de EU/Europese Economische Ruimte. Hierin wordt met name ingegaan op de bijzondere kenmerken en uitdagingen in elk land tegen een achtergrond van vergelijkingen tussen landen. Het doel is beleidsmakers en mensen met invloed te ondersteunen met een middel voor wederzijds leren en vrijwillige uitwisseling. De profielen worden gezamenlijk opgesteld door de OESO en het European Observatory on Health Systems and Policies, in samenwerking met de Europese Commissie.

Een vergelijking van de ‘Belangrijkste bevindingen’ in 2017 en 2019 v.w.b. Nederland laat een opmerkelijke verandering in toon en inhoud zien. In beide samenvattingen staan 7 bullets met kernbevindingen. Als we de bullets vergelijken zien we het volgende:

Samenvattend: Nederland doet het slechter dan in 2017, zo blijkt uit specifieke kwaliteitsindicatoren. Het zorgstelsel lijkt niet goed (meer) te (kunnen) functioneren. De hoge zorguitgaven zijn voorlopig ‘in control’. De hervorming van 2015 is niet gelukt. Qua ICT is er geen enkele vooruitgang geboekt

Bronnen:
EU NL 2017
EU NL 2019