Kabinet doorbreekt taboe en pakt regie (zorgstelselfalen!)

update van eerdere berichtgeving over de nakende implosie van de acute zorg

update 13/10 11:30 uur – Doorontwikkeling Beleid rond zorgaanbieders in financiële problemen Brief regering aan TK

Quote: “VWS heeft de regie genomen in situaties waarin het betrokken partijen gezamenlijk niet lukte om tijdig een goede oplossing te organiseren.”

2. Hoofdpunten uit deze brief
• In Nederland moet iedereen kunnen rekenen op de beschikbaarheid van voldoende kwalitatief goede, tijdige en bereikbare zorg. Bedreiging hiervan, bijvoorbeeld omdat een zorgaanbieder in financieel zwaar weer verkeert, moet tijdig gesignaleerd en aangepakt worden.
• Sinds 2011 is het beleid rond zorgaanbieders in financiële problemen dat de overheid op afstand blijft. Zorgaanbieders zijn verantwoordelijk voor de inhoud, kwaliteit en levering van de zorg en ondersteuning. De partij die de zorg inkoopt (zorgverzekeraar, Wlz-uitvoerder of gemeente) heeft zorgplicht, wat inhoudt dat hij ervoor moet zorgen dat zijn verzekerde of inwoner de zorg of ondersteuning krijgt die hij nodig heeft.
• Door de faillissementen van de MC ziekenhuizen is duidelijk geworden dat dit beleid niet meer volstaat. Een ongecontroleerd faillissement kan tot te grote risico’s voor de individuele patiëntenzorg leiden. Vanuit het belang van de patiënt willen we zo’n ongecontroleerde situatie niet meer meemaken.
• De Nederlandse Zorgautoriteit versterkt daarom haar systeem van vroegsignalering van financiële problemen bij aanbieders van Zvw- en Wlz-zorg. De VNG begeleidt de accounthoudende regio’s en aanbieders van specialistische jeugdhulp/gecertificeerde instellingen bij de ontwikkeling van een early warning instrument. Over vroegsignalering van financiële problemen bij aanbieders van maatschappelijke ondersteuning gaan wij in gesprek met de VNG.
• Het ministerie van VWS wil zelf ook in een eerder stadium en actief geïnformeerd worden bij dreigende discontinuïteit van bepaalde zorgaanbieders, namelijk zorgaanbieders waarvan de discontinuïteit een grote maatschappelijke impact zou hebben.
• Dit brengt ons in positie om regie te nemen wanneer partijen er onderling niet uit dreigen te komen. VWS zal partijen dan aan tafel roepen, aanspreken op hun verantwoordelijkheden en hen oproepen zich maximaal in te spannen om de continuïteit van zorg voor de patiënten te waarborgen. In zeer uitzonderlijke gevallen kan VWS zelfs een financiële bijdrage leveren. Hier zijn wel (strikte) voorwaarden aan verbonden.

 

4/10/2019 Medisch Contact ‘Meer overheidsingrijpen bij acute zorg dan is gebeurd’ ‘Hoeveel marktwerking moet je nog hebben in de acute zorg’, vatte Bruins donderdag hardop de vragen samen die hij van zorgwoordvoerders in de VWS-commissie kreeg. ‘Iedereen moet op acute zorg aan kunnen in Nederland, waar je ook woont. Ik denk dat we daarvoor de komende jaren verdergaande stappen moeten nemen dan we tot dusverre hebben gedaan.’ Als voorbeeld noemde hij de financiering. ‘Je kunt de samenwerking bevorderen door partijen financieel afhankelijk van elkaar te maken.’ Hij wil komend voorjaar zijn visie op de acute zorg naar de Tweede Kamer sturen, waarin hij hierop verder zal ingaan. > MC laatste nieuws

3/10/2019 Zorgvisie “Minister Bruins op weg naar minder markt in acute zorg” > Zorgvisie

De uitspraak van de minster betekent dat DE OVERHEID DE REGIE GEDEELTELIJK GAAT TERUGNEMEN VAN DE ZORGVERZEKERAARS BIJ DE ACUTE ZORG, PIJLER VAN HET ZORGSTELSEL. Kennelijk was brief van de NZa d.d. 1 okt. niet geruststellend. Kamerbrief over acute zorg NZa

Het is mij wel duidelijk. Alle seinen staan op nu op rood in de marktgedreven gezondheidszorg- zoals hier in de afgelopen maanden is aangetoond o.b.v. zelfstandig onderzoek. Tabel eerder gepubliceerd:

Bestuurder Ernst Kuipers (Erasmus MC) 2 okt. jl. in Zorgvisie: ‘Minder seh’s maakt acute zorg beter’. Mijn commentaar op twitter>

Kamerbrief 3 okt.: Reactie op Barometer Nederlandse Gezondheidszorg. Cijfers over het ziekteverzuim (historisch hoog, doorstijgend) en het personeelsverloop

Kamerbrief Reactie op Barometer Zorg

(vergelijking EY-barometer met CBS; NB: EY toont ook mutaties binnen de sector – ook hier ondergraaft de marktwerking door recruiters (kostenverhoging) de continuiteit van zorg!)

Eerder gepubliceerd op deze website:

Blunder Bruno Bruins inzake SEH houtskoolschets
De GZ implodeert
Statement faillissement marktwerking
Kroniek van een aangekondigd sterven

Medisch Contact Nederlandse zorg valt van haar voetstuk

Januari 2017 in ESB ESB Zorgstelsel:

Enzovoorts, zie verder op deze website en gebruik de zoekfunctie (weergave tekst obv zoekwoord) en de categorieen (weergave volledige pagina’s/documenten)

Bevestiging achteruitgang medische kwaliteit NL tov. EU14 (bron: The Lancet/OurWorldInData.org)

Op 16 september een korte gedachtewisseling met Xander Koolman over een door hem geciteerd internationaal onderzoek (quote: ‘Nederland doet het niet slecht’), gepubliceerd in The Lancet in 2018 inzake de zgn. Healthcare Access and Quality Index (HAQ-index, gebaseerd op de Global Burden of Diseases, Injuries, and Risk Factors Study uit 2016  ). De hoogst denkbare score is 100: medische perfectie. Het omvangrijke rapport vergelijkt 195 landen onderling, praktisch de gehele wereld. In de top 10 staan – niet heel erg verrassend, maar toch – 9 Europese landen (waaronder ook Andorra). Wie zich erin wil verdiepen moet The Lancet erbij nemen.

De tweets in chronologische volgorde:

De link in de laatste tweet geeft een perfect beeld, vergelijk de verschuivende positie van Nederland t.o.v. de andere 13 landen over de jaren van 1990 (Nederland 3e) tot en met 2015 (Nederland 6e).


Deze tabel/grafiek heb ik in eerste instantie in excel gemaakt obv. de on-line beschikbare data:


Het totaalaanbod van de acute medische zorg implodeert! (obv. nieuwe data RIVM)

update 18/10/2019 – De Raad Kwaliteit van de Federatie Medisch Specialisten zet de eigen experts op een zijspoor en veegt ervaring als kwaliteitseis in 2019 van tafel. Mijn commentaar: Onder druk wordt alles vloeibaar
Zorgvisie FMS veegt eis SEHnorm van tafel

11/9/2019, 17:00 uur – 2e update met link naar NVSHA (Ned. Ver. van Spoedeisende Hulp Artsen), waaruit blijkt dat het aantal SEH-artsen in opleiding jaarlijks afneemt, terwijl er een grote vraag naar is (in top 5 medisch specialismen met grootste aantal vacatures). Opnieuw bevestiging van de algemene stelling dat de Acute Zorg implodeert. NVSHA feiten en cijfers

1e update: tabel met aanbod van acute zorg voorzieningen obv. antwoord van het RIVM. Voortschrijdend inzicht: mijn bewering dat de acute zorg implodeert wordt helaas bekrachtigd… Het bijgewerkte overzicht van het aantal lokaties waar acute zorg wordt aangeboden (rood cijfer was 80, nu 75):

Nieuwe retweet:

De tweet (2x) van 1 augustus heeft ca. 20.000 weergaven – reshare (LinkedIn) door Prof. Jaap van den Heuvel.

‘Likes’, die ik interpreteer als bevestigingen, van zorgprofessionals:
– Jeanette Mijnders, gespecialiseerd verpleegkundige obstetrie/gyneacologie
– Marjolijn de Nijs, Stafadviseur Amsterdam UMC, locatie VUmc Instituut voor Onderwijs en Opleiden
– Ton Doolaard, Verpleegkundige, Marine contractors
– San Oei, Orthopedisch chirurg, RKZ Beverwijk
– Dick Bijl, Epidemioloog, president International Society of Drug Bulletins
– Gabriella Wallner, ambtelijk secretaris OR RKZ Beverwijk
– Nancy V., Verpleegkundige, LUMC
– Mattijn Amsing, Verpleegkundige, zelfstandig
– Robert van Kooten, Manager business intelligence, Isala Klinieken
– Marion Nijland-Brookhuis, SEH Verpleegkundige, ZGT
– Mandy Kamp, Wijkverpleegkundige, Viva! Zorggroep
– Kate van Loon, Yoga teacher, physiotherapy and functional medicine student
– Wilma A., Sr. Sociaal Psychiatrisch Verpleegkundige
– Mark Haagmans, Interventie radioloog, Zuyderland MC

 

De acute, direct noodzakelijke (maar niet meer beschikbare) zorg bezwijkt door gebrek aan personeel, structureel mismanagement en falend overheidsbeleid.

Lees op mijn website kritische blogs en publicaties over onze gezondheidszorg – tegen de stroom van de ‘mooipraters in de media’ in!

Meest recente bovenaan:
Existentieel vraagstuk Gezondheidszorg

Strijd verpleegkundigen raakt het hart van de zorg
Levensverwachting Nederlander zakt verder omlaag

Houtskoolschets acute zorg: Blunder Bruins
Beeldverhaal bewierookte zorgstelsel

Reacties op opinie-artikel in deVolkskrant
deVolkskrant (lange tekstversie) Existentieel vraagstuk – Waarom zorg in Nederland juist niet tot de beste hoort

Recensie stichting beroepseer
Failliet marktwerking gezondheidszorg

Kwaliteit gezondheidszorg achteruit door marktwerking: het waarom
Onderzoeksartikel in Medisch Contact

Existentieel vraagstuk Gezondheidszorg

Het schema van het Existentieel vraagstuk heeft nog een 3e dimensie. Alle drie dimensies roepen ethische vraagstukken op.

1e Privaat versus Publiek (stelselniveau) – ethisch vraagstuk: de besteding van publiek geld, wie profiteert ervan?
2e Patiëntgericht versus Datagericht (patiëntfocus) – ethisch vraagstuk: de (bescherming van de) persoonlijke waardigheid van de patiënt
3e Onbevangen versus Defensief (autonomie zorgverlener) – ethisch vraagstuk: de (bescherming van de) integriteit van de (handeling verrichtende) zorgverlener

Het zorgmarktdenken bestaat (en wordt steeds sterker) bij alle drie. Soms versterken ze elkaar, zoals bij VBHC (combinatie van 1e en 2e dimensie). De 3e dimensie opent de markt van de juridisering van de zorg. In het schema moet ‘MARKT Privaat’ dus eigenlijk ook geplaatst worden achter ‘Techno/Datacentraal’ en ‘(USA)Claim culture’.

Enkele eerdere publicaties en blogs over de marktwerking in de zorg (meest recente bovenaan):
deVolkskrant
Beroepseer recensie onderzoekswerk van Loef
Statement failliet marktwerking
Waarom de marktwerking de zorg uitholt
Medisch Contact
Skipr Kwaliteit zorg achteruit door marktwerking
ESB Zorgstelsel
Arts en Auto Tien jaar marktwerking
Skipr Ned heeft niet beste zorg van Europa

Strijd verpleegkundigen raakt het hart van de zorg (Existentieel vraagstuk!)

update 16/10/2019

Het advies van Rinnooij Kan aan de minister> Advies wetbig2

Mijn advies aan u is dus allereerst om het wetsvoorstel definitief niet in te dienen. Het annuleren van het wetsvoorstel (inclusief de voorgestelde notie van de regieverpleegkundige met separate tuchtnormen) zou de grootste onrust moeten wegnemen. Het maakt het voor de sector mogelijk om tot een herbezinning te komen die zijn uitgangspunt vindt in de huidige setting: een enkele beroepsgroep van verpleegkundigen, waarbinnen voldoende ruimte moet worden gecreëerd om recht te doen aan ieders ambities en bekwaamheden.

https://platform.twitter.com/widgets.js

De strijd van de Verpleegkundigen tegen het wetsvoorstel BIG2 raakt het hart van de zorg. Hun strijd raakt ons allen. Staat de relatie patient-zorgverlener centraal, of wordt (is!) de zorg een verbureaucratiseerd verdienmodel? In een schema laat ik zien dat het Existentieel vraagstuk 3 dimensies heeft: 1e Privaat versus Publiek (stelselniveau), 2e Patientgericht versus Datagericht (patientfocus), 3e Onbevangen versus Defensief (autonome zorgverlener). Het zorgmarktdenken en de datagerichtheid gaan samen, ze versterken elkaar. VBHC is hiervan de uiting. Ook de 3e dimensie opent een markt: de juridisering van de zorgverlening. Alle drie dimensies roepen ethische vraagstukken op: 1e over de besteding van publiek geld, 2e over de persoonlijke waardigheid van de patient, 3e over de integriteit van het handelen van de zorgverlener.


Lees hier over het Existentieel vraagstuk (verschenen in deVolkskrant)> Gezondheidszorg staat voor Existentieel vraagstuk in deVolkskrant

Eerdere relevante blogs/publicaties:
ZorgMaandbericht special BIG2
Acute zorg implodeert
Blunder houtskoolschets acute zorg
Statement failliet marktwerking in medische zorg

ZorgMaandbericht special: Verpleegkundigen komen in opstand (BIG2)

4 augustus 2019 – De verpleegkundigen komen in opstand. Minister Bruno Bruins heeft op 5 juni 2019 zijn besluit bekend gemaakt over de overgangsregeling voor verpleegkundigen (wetsvoorstel BIG2). Na massaal protest, georganiseerd op de social media, stelt de minister nu een pas op de plaats voor.

Lees hier een bloemlezing van de berichten op social media en in de pers. Het nieuwste bericht bovenaan.
Updates:

– Het Existentieel vraagstuk van de gezondheidszorg deVolkskrant Existentieel vraagstuk lange versie, waarvan de strijd van de verpleegkundigen misschen wel het beste voorbeeld is, in beeld gebracht:
– LinkedIn 9/8/2019 ‘Als een van de grootste IC’s van Nederland ben ik bijzonder trots op mijn IC verpleegkundigen. Van de 200 verpleegkundigen is bijna 90% in-service opgeleid en zij leveren bijzonder goed werk. Ik maak me sterk dat zij deze hoog complexe zorg allemaal blijven leveren en dat tegen een prima salaris !!!! LinkedIn Diederik Gommers
– Zorgvisie 8/8/2019 ‘Patiënten hebben niks aan de Wet BIG II’ Zorgvisie Armand Girbes
– Zorgvisie 7/8/2019 ‘Aanpassing Wet BIG II is lariekoek’ Zorgvisie Jaap van den Heuvel

Actiecomite ‘BIGII in de overgang’ lanceert website 3/8/2019

“Er is een nieuw wetsvoorstel in kader van Wet BIG II. De verpleegkundige beroepsgroep wordt in tweeën gesplitst in de regieverpleegkundige met hbo profiel en de verpleegkundige met mbo profiel. De wijze waarop dit zou moeten gebeuren heeft vanuit de beroepsgroep veel kritiek gekregen.(…) Doordat verpleegkundigen aanvankelijk weinig gehoor kregen bij hun eigen beroepsvereniging V&VN, politieke partijen, vakbond of media is deze actiegroep ontstaan. In enkele weken sloten zich bijna 60.000 verpleegkundigen aan bij deze actiegroep. Het door de eigen beroepsvereniging betitelde ‘breed gedragen’ plan bleek achteraf helemaal niet breed gedragen. Er is besloten om ‘pas op de plaats’ te nemen en de overgangsregeling opnieuw te herzien. De actiegroep is van mening dat de overgangsregeling een gevolg is van de wetgeving. We willen kenbaar maken dat functiedifferentiatie verankerd in een wet niet tot kwaliteit of gewenst onderscheid zal gaan leiden. We blijven ons hiervoor inzetten om de wettelijke verankering voor twee verpleegkundige beroepen van tafel te krijgen.” website wetBIG2

Arts en Auto 29/7/2019 Kritiek op wetsvoorstel verpleegkundige niveaus (column Prof. Armand Girbes)

Het voorliggende plan om een groep hooggekwalificeerde verpleegkundigen, die extra opleidingen, nascholingen, onderzoek hebben gedaan te desavoueren vind ik onverstandig, “to put it mildly”. Arts en Auto

RTL Nieuws 26/7/2019 Verpleegkundigen zien ‘superverpleegkundige’ als degradatie

Het protest werd steeds groter: blogs, petities en tienduizenden steunbetuigingen. Verpleegkundigen vreesden dat hun baan zou worden uitgekleed met de komst van een nieuwe collega, een soort superverpleegkundige. De minister wil ze nu tegemoetkomen. RTL Nieuws

V&VN 25/7/2019 2019 Overgangsregeling BIG2: pas op de plaats

Beste Leden, De aankondiging van de overgangsregeling voor verpleegkundigen voor de wet BIG II heeft de afgelopen weken enorm veel losgemaakt onder onze beroepsgroep. V&VN juli 2019

Rijksoverheid 25/7/2019 Meer tijd voor overleg overgangsregeling BIG2

Minister Bruno Bruins (Medische Zorg en Sport) geeft meer ruimte voor overleg tussen de beroepsvereniging van verpleegkundigen en werkgevers- en werknemersorganisaties over de overgangsregeling van het wetsvoorstel BIG-2. Hierover is onrust ontstaan bij een deel van de beroepsgroep van verpleegkundigen, die onder andere vrezen dat bij inwerkingtreding van de wet hun beroep wordt uitgehold, of dat zij verplicht moeten bijscholen om hun huidige werk te kunnen blijven doen. Het wetsvoorstel BIG-2 introduceert een nieuwe beroepstitel: de regieverpleegkundige. Het wetsvoorstel is in voorbereiding op verzoek van de beroepsgroep van verpleegkundigen, met als doel een duidelijker onderscheid tussen mbo- en hbo-opgeleide verpleegkundigen te maken. Wanneer het wetsvoorstel in werking treedt – naar verwachting op zijn vroegst per 1 juli 2020 – kunnen verpleegkundigen beter worden ingezet op taken waarvoor ze zijn opgeleid en waarin ze deskundig zijn. Onlangs is overeenstemming bereikt tussen de beroepsvereniging van verpleegkundigen, werkgevers en werknemers over een overgangsregeling voor verpleegkundigen. Met deze overgangsregeling wordt geregeld hoe verpleegkundigen, met vaak al jarenlange ervaring in het vak, zich kunnen kwalificeren voor de nieuwe beroepstitel van regieverpleegkundige in de Wet BIG. Het verkrijgen van deze nieuwe titel is op vrijwillige basis. De uitwerking van de overgangsregeling heeft geleid tot onrust en onbegrip bij een deel van de verpleegkundigen en daarom biedt minister Bruins alle betrokken partijen de ruimte om opnieuw met elkaar in overleg te gaan over de overgangsregeling. De minister staat open voor een nieuw voorstel, op voorwaarde dat dit gedragen wordt door alle betrokken partijen. (volledige tekst Nieuwsbericht) Rijksoverheid 25/7/2019

NRC 23/7/2019 Bevallen doe je maar ergens anders

Bevallen kan in steeds minder ziekenhuizen. Dat komt vooral door personeelstekort. „Regel vervoer naar het ziekenhuis in Almere voor als je moet bevallen.” Verloskundige Linda de Haan had dat duidelijk gezegd tegen een zwangere jonge vrouw die ze begeleidde in de Waterwijk in Lelystad. Een buurvrouw beloofde haar uiteindelijk te brengen. Maar toen het zover was, zette de buurvrouw de vrouw met weeën op de trein. Ze haalde het ziekenhuis op tijd, maar het had ook anders kunnen lopen. NRC Bevallen doe je maar ergens anders

Facebook 18/7/2019 ‘Actiecomité BIG II in de overgang telt 50.000 verpleegkundigen’

Facebook 2

LinkedIn 30/6/2019 Geen nieuw beroep regieverpleegkundige in het BIG-register! (column Wim Verest)

Er zijn 9 beroepen die zich moeten registreren in het BIG-register: apotheker, arts, fysiotherapeut, gezondheidszorgpsycholoog, physician assistant, psychotherapeut, tandarts, verpleegkundige en verloskundige. Het beroep arts geldt voor alle soorten artsen: van basisarts tot chirurg. De specialisatie tot een bepaald soort arts geschiedt binnen de beroepsgroep. Bij het beroep verpleegkundige zijn er ook tal van specialisaties die binnen de beroepsgroep mogelijk zijn. En nu is er iets nieuws dat afwijkt van de BIG-systematiek. Men wil een nieuw beroep registreren: ‘regieverpleegkundige’ naast het bestaande beroep ‘verpleegkundige’. Met grotendeels exact dezelfde naam, maar met andere taken en verantwoordelijkheden. Ook de vooropleiding is dezelfde: hbo-verpleegkunde. Begrijpelijke verwarring alom, temeer omdat hbo-V ook al opleidde tot verpleegkundige zonder het voorvoegsel regie. LinkedIn

Stchting Beroepseer 29/6/2019 Actiecomité ‘BIG II in de overgang’ wil een vuist maken tegen wetsvoorstel

Actiecomité BIG II in de overgang doet op de site van Nursing een oproep in actie te komen tegen de Wet BIG II. Nursing is een maandelijks magazine en een website voor verpleegkundigen in Nederland en Vlaanderen. De actie gaat uit van verpleegkundigen van het Leids Universitair Medische Centrum (LUMC). Woordvoerder Niels Jacobs: “We hopen met minimaal 20.000 collega’s een vuist te maken tegen het wetsvoorstel (…) Laat ik voorop stellen dat we niet tegen functiedifferentiatie zijn. Het is logisch dat je als mbo- en hbo-verpleegkundige andere aandachtsgebieden hebt. Je bent ook anders opgeleid. Maar we zijn ertegen om dat in de wet vast te leggen via 2 functies, die van regieverpleegkundige en verpleegkundige. Voor ons is verpleegkundige de beroepstitel. Het maakt niet uit welke vooropleiding je hebt”. Beroepseer Actiecomite BIG2 in de overgang

Facebook 28/6/2019

Het actiecomité ‘BIG II in de overgang’ is tegen de overgangsregeling van de Wet BIG II. Ze roepen collega’s op om massaal hun tegenstem te laten horen. Facebook 1

TROUW 17/6/2019 Verplegen leer je in de praktijk, maar waar is die gebleven in het onderwijs?(opinie Debby Blommaert)

Stond vroeger in de opleiding en het werk van een verpleegkundige patiëntgerichte zorg centraal, tegenwoordig ben je als hbo-verpleegkundige nog net geen loser als je daarin blijft hangen. Het verhoogt je maatschappelijke status als je zo snel mogelijk je witte beroepskleding inruilt voor de burgerkleding van onderzoeker, beleidsmedewerker of manager. TROUW Verplegen leer je in de praktijk, maar waar is die gebleven in het onderwijs?

Levensverwachting Nederlander zakt verder naar 8e plaats (EU14)

Op de overheidswebsite Volksgezondheidenzorg.info worden statistieken bijgehouden. Op basis van de nieuwste cijfers blijkt dat de levensverwachting bij geboorte van de Nederlander in vergelijking met andere moderne Europese landen weer verder achteruitgegaan is (de EU14, door mij geintroduceerd bij de analyse van OECD Health at a Glance-data vanaf 2016, zie elders op deze website> ).

Oostenrijk heeft ons ingehaald. Nederland bezet nu de 8e plaats (de ‘kleine landen’ met minder dan 5 miljoen inwoners: Cyprus, Malta, Luxemburg en Ierland niet meegerekend, die hebben allen ook een hogere levensverwachting, als we hun meerekenen staat Nederland op een schamele 12e plaats…)

En nog steeds lezen we: ‘Levensverwachting Nederlandse man één van de hoogste in de EU’. Je moet maar durven.

Bron (RIVM): Volksgezondheidenzorg.info

Ik schreef eerdere blogs over de levensverwachting bij geboorte en stelde vast dat het RIVM in deze statistiek Noorwegen en Zwitserland niet meenam (want geen lid van de EU?) en heb hen daar op geattendeerd; het werd aangepast. Het belangrijkste inzicht is dat onze levensverwachting stijgt zoals (vrijwel) overal ter wereld maar we dalen steeds verder op de Lijst. Zie de link LV3


LV3
LV2
LV1

Eerdere blogs over levensverwachting, %BNP zorgkosten en type zorgstelsel:

LV zorgstelsel transparantie BNP2
LV zorgstelsel BNP1