De triomf van het principevrije leiderschap (analyse TK2021)

Gezien de ontwikkelingen – en de wederom opmerkelijke rolopvatting(en) van de demissionair premier in deze – nogmaals onder uw aandacht mijn analyse van de uitslag van de kamerverkiezingen.

De TK2021 waren anders dan anders. Het ging niet over koopkrachtplaatjes (vrijwel alle partijen willen het minimumloon verhogen) en sociaal-economische thema’s, uitgezonderd wellicht de woningmarkt. Het ging ook niet echt over de aanpak van de klimaatcrisis, alhoewel Jesse Klaver hard onderuitging op zijn biomassaverhaal.

De versplintering van de samenleving heeft ertoe geleid dat we de rechtsstaat niet langer als het fundament van de democratie zien, maar eerder als ‘nice to have’, vooral een geldkwestie.De triomf van het aimabele, maar principevrije leiderschap van Rutte.

Coronavirus
De bestrijding van het coronacrisis smoorde het debat. Het slappe aftreksel van de verkiezingsstrijd werd vooral online gevoerd. Het kabinetsbeleid werd, ondanks alle tumult, breed gesteund door de kamer en bleef brede steun krijgen vanuit de samenleving. Rutte toucheerde de dubbele premierbonus van de leider in crisistijd. Hij ontweek moeilijke debatten over de toeslagen- en aardgasaffaires en de gevolgen van zijn neoliberale beleid.
Deze verkiezingen gingen nauwelijks over inhoudelijke thema’s en speelden daardoor vooral in op diepere gevoelens, sympathieën en antipathieën. Op de valreep kwam daar strategisch stemgedrag bij.


Tekening: Blauwe driehoeken zijn delta’s van verandering in de tijd. De delta’s van “oud links” (neergang) en “nieuw rechts” (opkomst) zijn omgekeerd tov. elkaar. Onderbouw onder, bovenbouw boven afgebeeld.

Gefragmenteerde samenleving (‘onderbouw’)
Mensen bezien elkaar in ‘wij’ die bij elkaar horen en ‘zij’, dat zijn anderen. Het is van alle tijden, het denken in rangen en standen, de rivaliteit tussen Rotterdam en Amsterdam, de elite en de rest. Dit gaat vaak gepaard met vooroordelen over anderen. We herkennen dit toch vrijwel allemaal? Maar de multi-culturele samenleving creëert spanningen die er vroeger niet waren (Paul Scheffer). Bij sommige immigranten van niet-westerse afkomst – vooral uit de islamitische wereld – wil de ‘inburgering’ niet echt vlotten. Waar de mannelijke superioriteit beleden wordt en/of universele westerse waarden als gelijkheid en vrijheid van sexe, geloofsovertuiging enz. wordt betwist, ontstaat een groot probleem voor de ‘oude’ westerse samenleving. De sharia boven de grondwet?! Het stelselmatig ontkennen van dit fundamentele probleem van de vrije samenleving, de bedreiging van de vrijheid zelf door andersdenkende groepen mensen, noem ik het ‘echte taboe’. Het is de oude linkse partijen fataal geworden. Fortuijn benoemde het probleem, de verweesde samenleving, het leidde tot de opkomst van de PVV en later Forum voor Democratie en JA21. Nooit eerder haalde ‘nieuw rechts’ zoveel stemmen als nu in 2021 (28, de LPF haalde er 26 in 2002). Het wegzetten van het nieuwe conservatisme als ‘rechtspopulisme’ is een ontkenning van wat er aan de hand is. Baudet werd tòch een winnaar.
Oude gebruiken en tradities worden ter discussie gesteld en leiden tot nieuwe taboe’s. Het geeft hevige strijd, met nieuw rechts als verdedigers van het oude erfgoed. Zwarte piet, de helden van de Gouden Eeuw. Je zou #MeToo in dit verband ook kunnen noemen. Waar het om gaat is dat de samenleving steeds verder uiteenvalt door de afbrokkeling van gemeenschappelijke waarden. Het verklaart de opkomst van de ‘smalle identiteitspolitiek’. Denk, BIJ1, BBB.

Neoliberaal denken (‘bovenbouw’)
Het neoliberale tijdperk begon zo’n 30 jaar terug. Vooral achterstand milieu’s en laaggeschoolden betalen een hoge prijs. Hun inkomen is vaak ontoereikend om in het normale levensonderhoud te kunnen voorzien, de gezondheid en de levensverwachting blijven sterk achter bij die van hoogopgeleiden. De econoom Bolhuis trekt het breder en stelt dat de ontwikkeling van de nederlandse economie in het Rutte-tijdperk is achtergebleven tov. vergelijkbare landen (BBP, werkgelegenheid, besteedbaar inkomen). In een eerdere post liet ik zien hoezeer het neoliberalisme collectieve zekerheden, zaken waar de gehele samenleving de vruchten van plukt, heeft uitgehold. Deze fundamentele kritiek heeft in de verkiezingen nauwelijks een rol gespeeld – uitgezonderd bij de SP. Hoe is dit mogelijk? Deels ligt de verklaring bij het virus, dat zoals we weten het debat bedwelmde. Maar er moet meer aan de hand zijn. Het neoliberale denken lijkt te zijn verinnerlijkt door grote delen van de bevolking.

… en de rol van de staat
De moderne overheid lijkt een verlengstuk van het (internationale) bedrijfsleven te zijn geworden, een geldmachine voor bedrijven, niet meer voor de herverdeling van een inkomen tussen burgers en voor publieke basisvoorzieningen als goed onderwijs, huisvesting en zorg. Het vertrouwen dat de overheid iets maatschappelijks echt goed kan organiseren is vrijwel verdwenen. De markt moet publieke taken uitvoeren. Alhoewel een grote meerderheid van links tot rechts meer overheidssturing op de gezondheidszorg wil, weten we kennelijk niet hoe dat dan moet. Dat de overheid inmiddels een ondoordringbare bureaucratie is geworden die dmv. algoritmen en een laakbare interne organisatiecultuur grote groepen burgers vermorzelt, nemen we maar op de koop toe. Het is onvoorstelbaar, maar waar. Noch oud-links, noch nieuw rechts – de PVV uitgezonderd – besteedden stelselmatig aandacht aan deze complexe werkelijkheid. In onze marktsamenleving dopt iedereen zijn eigen boontjes.
De vergaande individualisering in de postmoderne wereld komt daar bij. De cocktail van vergaande fragmentatie tussen (groepen) mensen en de teloorgang van diep gedeelde gemeenschappelijke waarden heeft ertoe kunnen leiden dat de kindertoeslagenaffaire en de aardgasaffaire niet die betekenis in het stemhokje kregen die velen, waaronder ik, zich hadden voorgesteld. De oranje pijl omhoog in de tekening geeft dit weer.
De versplintering van de samenleving heeft ertoe geleid dat we de rechtsstaat niet langer als het fundament van de democratie zien, maar eerder als ‘nice to have’, vooral een geldkwestie. Als je een gedupeerde van de Belastingdienst bent heb je pech gehad (en misschien is het ook een beetje je eigen schuld?!). Als je woning onbewoonbaar is geworden door de aardgaswinning, van hetzelfde laken en pak (had je beter niet ergens anders kunnen gaan wonen?).
Het wachten is nog wel op de uitslag van de Kiesraad. Indien Pieter Omtzigt de meeste stemmen behaalde voor het CDA, is een kentering in het politieke denken niet onmogelijk. Sigrid Kaag kan dit niet in haar eentje bewerkstelligen.
Dit is de triomf van het aimabele, maar principevrije leiderschap van Rutte.

Naschrift – Pieter Omtzigt behaalde ca. 350.000 voorkeurstemmen, iets minder dan lijsttrekker Wopke Hoekstra (Tubantia, 25/3).

Bronnen:
Nederland gaat naar de stembus
Is marktwerking te moeilijk?
De erfenis van onze neoliberale kabinetten
Ongekend onrecht? Geef burger betere overheid!

Nederland gaat vandaag naar de stembus (analyse econoom Marijn Bolhuis)

Marijn Bolhuis is PhD Cand. Economics

Is ‘marktwerking’ te moeilijk voor Politiek debat TK2021?

In de aanloop naar de tweede kamer verkiezingen TK2021 zien we dat drie van de vier overheidsprincipes onderwerp van politiek debat zijn. Pieter Omtzigt heeft de Individuele rechtvaardigheid met zijn boek ‘Een nieuw centraal contract’ geagendeerd (het 1e overheidsprincipe, zie schema).
Nieuw rechts hamert op het ‘politiek incorrecte thema’ van de Identiteit van Nederlander(ers)(PVV,FvD,JA21), de discussie over zwarte piet. (het 3e overheidsprincipe)
‘Progressief links’ benadrukt het belang van de verduurzaming en daarmee de internationale dimensie van samenwerking(D66,Groen Links; het 4e overheidsprincipe).
Maar inhoudelijk debat over die zaken die ons allen aangaan, de dingen die de fysieke veiligheid en zekerheid in ons alledaags bestaan moeten bieden, de collectieve infrastructuren waar de marktwerking op losgelaten is, krijgt maar moeizaam aandacht.
Is het 2e overheidsprincipe een te moeilijk onderwerp voor de politici?

Afbeelding: de 3 overheidsprincipes in het debat groen omkaderd. uit: ‘Kiezen tussen overheid en markt, een wake-up call voor onze volksvertegenwoordigers'(2013)

Links:
Pieter Omtzigt 10 punten lezing de Balie
de erfenis van onze neoliberale kabinetten 2021
Boek Kiezen tussen overheid en markt 2013

Rectificatie in ESB-publicatie ‘Zorgverzekeringswet helpt om zorguitgaven in toom te houden’

update 22/2 19:30 uur – ESB meldt: “We hebben deze fout inmiddels rechtgezet. We vermelden deze rectificatie ook in de online versie van het stuk.”

Het bericht blijft veel aandacht trekken!

Reactie van één van de meest prominente wetenschapper-bestuurders van de afgelopen decennia: “Frappez toujours!” Prof. Daniel van Vuuren (co-auteur) en de redactie van ESB hebben mij bedankt voor mijn oplettendheid. Het wordt gerectificeerd door ESB.

ESB 106 ‘Zorgverzekeringswet helpt om zorguitgaven in toom te houden’

auteurs M.Tanke, D. Ooms, D. van Vuuren

Fig. 1.b Kwaliteit (levensverwachting) betreft de ‘Levensverwachting bij geboorte’ (LV; middelste grafiek rechts) De grafiek geeft aan dat Nederland een hogere LV heeft dan Frankrijk, dit klopt niet. Het is omgekeerd. De LV is de belangrijkste kwaliteitsindicator van gezondheidszorg systemen (er zijn vele honderden indicatoren, zie voor een synopsis bijv. OECD Health at a Glance), dit is algemeen bekend. volksgezondheidenzorg.info

Mijn kritiek op het artikel gaat verder.
Inhoudelijk – Wie mijn analyses kent kan de kritiek voor zichzelf uittekenen.
Verder – De auteurs zijn niet onafhankelijk.
Cru gezegd: Dit is een advertorial
Voor nu verwijs ik naar mijn publicaties op de site (en in ESB, Medisch Contact, de Volkskrant e.v.) en in het bijzonder deze analyse:
Kosten en kwaliteit EU14 OECD

Rutte: “Het heeft geen zin je te laten testen als je geen klachten hebt”

6 februari 2021

Opmerkelijke uitspraak van onze premier:

AD video Rutte persconferentie 27 seconden

Vanavond, 7 maart 2021, kwam Arjan Lubach erop terug

Maakt het überhaupt uit wat hij zegt? Buiten de opsomming van coronamaatregelen op persconferenties dan?

de erfenis van onze neoliberale kabinetten

Discussiestuk ‘Zorg voor de Toekomst’ (internetconsultatie minVWS)

reacties van andere deskundigen

Dr. Roger Sorel (bestuurder geneesmiddelensector) – ‘Goed stuk!’

Dr. Peter Harteloh (medical statistics researcher, CBS) – ‘Mooi stuk!’

Dr. John Jacobs (medisch wetenschapper, immunoloog), Frits Bosch (Gz-psycholoog en schrijver) – aanbeveling op twitter

Prof. Dr. Jaap van den Heuvel MD MBA MAC (ziekenhuisbestuurder) – ‘Gijs heeft weer goed op een rij gezet wat er beter kan, maar dit levert al met al geen vrolijk beeld op. We hebben met elkaar een groot probleem in de zorg. De andere kant opkijken gaat ons niet meer helpen.’

Cock de Graaf (zorgverzekeringsdeskundige) – ‘Gijs vat zijn doorwrochte commentaar op de thema’s van de overheid bondig en zeer kundig samen en legt daarbij, gelukkig, de vinger op vele zere plekken en geeft daarbij ook argumentatie, onderbouwing en oplossingsrichtingen. Daar zouden ze in Den Haag heel blij mee moeten zijn. We zullen afwachten wat ze met zijn beantwoording gaan doen!’

Indiener Dr. Herman Suichies (oud-huisarts en bestuurder VPH) – ‘Goed stuk!’ >bijdrage HE Suichies

Indiener Dr. Mischa Anna Selis (psychiater) – ‘Mooie bijdrage! Hard nodig! >bijdrage MA Selis

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Lees hier mijn inzending voor de internetconsultatie Discussiestuk ‘Zorg voor de Toekomst’

website overheid.nl internetconsultatie bijdrage GJ van Loef
Reactie op Discussienota Zorg voor de Toekomst GvL 31012021

Antwoord op de 1e vraag: Herkent u zich in de drie thema’s als de thema’s waar de komende jaren meer verandering op nodig is?

1e thema – Preventie: Volmondig ja. Gezonde leefomgeving en gezonde leefgewoonten horen bij een verduurzamende samenleving waarbij een goede gezondheidszorg voor allen ook betaalbaar blijft.
2e thema – Organisatie & Regie: Zeker. Maar het intact laten van de huidige deelzorgstelsels, zonder robuuste landelijke randvoorwaarden is geen oplossing. De voorgestelde ‘fine-tuning’ d.m.v. veel genoemde opties zal tot nog hogere stelselkosten leiden. Bij de bestrijding van epidemieën zoals corona is een centrale regie vereist. Nederland deed dit vroeger veel beter dan nu.
3e thema – Vernieuwing en werkplezier: Dit thema is qua uitwerking niet goed doordacht, de uitwerking is gekunsteld. Maar de aparte deelthema’s zijn wel belangrijk. Innovatie is nu teveel een ideologie, een panacee. Werkplezier is essentieel, want zorg draait om de relatie tussen zorgprofessional(s) en patiënt/zorgbehoevende.

(Professoren Poiesz en Caris zeggen hierover: ‘De thema’s ‘vernieuwing’ en ‘werkplezier’ zijn samen in één uitgangspunt ondergebracht. Dit is een doordenker, wat het is niet direct duidelijk wat ze met elkaar te maken hebben. Vernieuwing wordt in de nota gezien als het middel waarmee het werkplezier kan worden vergroot.’ bijdrage P en C internetconsultatie VWS)

Bij alle thema’s zijn ingrijpende veranderingen nodig die verder gaan dan de voorgestelde beleidsopties, die teveel voortborduren op het bestaande, onwerkbare hybride systeem. Althans, als we de zorg in de toekomst kwalitatief goed, toegankelijk en betaalbaar voor iedereen èn houdbaar op macro-niveau (vast % BNP) willen houden, met breed draagvlak vanuit de samenleving (solidariteit).

Afbeeldingen uit de bijdrage