Bijgaand stuur ik u - na peer review van vier deskundigen- de reactie op de Beslisnota en brief van de staatssecretaris VWS over het rapport ‘Waarom is de oversterfte in Nederland zo hoog?
De oversterfte is in Nederland na corona aanzienlijk hoger dan in andere West-Europese landen, terwijl de relatieve levensverwachting gedaald is. Ook is het ziekteverzuim sinds corona toegenomen, vooral in de gezondheidszorg. Dit wijst allemaal op een grotere impact van corona op de gezondheid en de economie in Nederland, dan in de andere genoemde landen.
De kengetallen/Key Performance Indicators (oversterfte; levensverwachting bij geboorte; ziekteverzuim en arbeidstekort in de zorg) worden onvoldoende in beeld gebracht door het RIVM en het CBS.
Wat doe ik? Kritische wetenschap. Mijn bijdragen liggen in de onafhankelijke analyse van de werking van de marktgedreven zorg op basis van een integrale kennisbenadering en analyse van cijfers/kengetallen en oplossingsvoorstellen. De ontwikkelde kengetallen (oa. oversterfte; arbeidstekort) worden inmiddels breed geaccepteerd. Tevens ontwerpen van een beter, ander zorgstelsel (kwalitatief, financieel).
Wat kunt u doen? Steun dit onafhankelijk onderzoek door het te delen en/of neem contact met mij op. U kunt ook doneren en dan een bijdrage storten op bankrekening NL93 INGB 0104514876 t.n.v. van Loef Research & Consult.
Bij de derde dinsdag in mei, gehaktdag voor politieke insiders, velt de Algemene Rekenkamer een oordeel over de doelmatigheid en rechtmatigheid van de rijksuitgaven. Deze keer (2025) heeft Rekenkamer onder meer kritiek op de voorgenomen krimp van het aantal rijksambtenaren en het terugdringen van het aantal externen. Daar komt opnieuw niets van terecht…
Begin jaren ’10 deed ik onderzoek naar de formatie van het Rijk. Enkele stukken ontbraken nog op mijn website. Uit de oude doos dus.
10 juni 2011, Rijksoverheid kleiner en compacter? Lariekoek!
Wat doe ik? Kritische wetenschap. Mijn bijdragen liggen in de onafhankelijke analyse van de werking van de marktgedreven zorg op basis van een integrale kennisbenadering en analyse van cijfers/kengetallen en oplossingsvoorstellen. De ontwikkelde kengetallen (oa. oversterfte; arbeidstekort) worden inmiddels breed geaccepteerd. Tevens ontwerpen van een beter, ander zorgstelsel (kwalitatief, financieel).
Wat kunt u doen? Steun dit onafhankelijk onderzoek door het te delen en/of neem contact met mij op. U kunt ook doneren en dan een bijdrage storten op bankrekening NL93 INGB 0104514876 t.n.v. van Loef Research & Consult.
D66 plaatst mijn reactie niet op haar condoleance pagina
——————————————————————————————————–
Jan schreef het voorwoord van mijn tweede boek Kiezen tussen overheid en markt – een wake-up call voor onze volksvertegenwoordigers. Wat ik voorvoelde bleek juist, wij koesterden dezelfde, kritische opvattingen over marktwerking in het publieke domein. Het was het begin van een hartelijke persoonlijke relatie die tot april ’20, toen Jan door corona in quarantaine moest, actief in stand bleef. Ik heb Jan enkele keren opgezocht in Twello. Jan lijkt vooral te worden herdacht als kinderboekenschrijver en als politiek leider van D’66 in de periode ’73-’82. Onderbelicht is zijn latere gedachtegoed over marktwerking binnen de overheid als oud-politicus. Daar kruisten onze wegen elkaar. Enkele fragmenten uit onze correspondentie moeten, vind ik, gedeeld worden.
Het begon dus met de oproep van Jan aan landelijke politici in 2013 om mijn boek te lezen. Dat verzoek bleek aan dovemans oren gericht. Ik keerde D66 (de partij die me in 2009 had binnengehaald vanwege mijn eerste boek) kort daarna uit teleurstelling de rug toe.
In 2015 publiceerde de Volkskrant mijn opiniestuk over het Fyra-debacle. Jan’s reactie:
In de roos. M.i. zijn alle privatiseringen behalve de telefonie een fiasco geworden. Men is het begrip ‘publieke zaak’ vergeten.
Ik beet mij vast- als onafhankelijk onderzoeker – in analyses van de marktgedreven gezondheidszorg, de qua marktwerking meest complexe publieke sector. Jan reageerde enthousiast op mijn nieuwe publicaties over de gezondheidszorg (De cure onder het mes; NL heeft niet de beste zorg van Europa; Nationaal zorgfonds bespaart 4,4 miljard per jaar en verlaagt CO2-footprint):
Wat een heerlijk duidelijke en overtuigende artikelen. Dank je. Ik vind het onbegrijpelijk dat D66 het huidige stelsel nog verdedigt.
Met Renske Leijten schreef ik het ESB-artikel Zorgstelsel op basis van samenwerking stelt patiënt centraal. Jan’s commentaar:
Complimenten met je prachtige artikel over het zorgstelsel in ESB. Ik ga het onder de aandacht van de fractie brengen.
Maar het leverde allemaal niets op, Jan kreeg geen gehoor binnen zijn eigen partij. Hij moet enorm teleurgesteld zijn geweest. Hij spoorde mij aan om nog een boek te schrijven. Jan bedankte me eind 2017 voor mijn ‘niet aflatende inspanningen’.
In maart 2018 richtte ik het Platform Betrouwbare Zorgcijfers op. Jan deed mee op persoonlijke titel en ook Marian Louppen, die nauw betrokken was bij onze onderlinge contacten. Het pamflet ‘Goede gezondheidszorg begint bij betrouwbare cijfers’ werd door de leden in hun netwerk verspreid.
In oktober publiceerde Medisch Contact het onderzoeksartikel Nederlandse zorg valt van haar voetstuk. Het Platform kwam met het PERSBERICHT Zorgstelsel toont ernstige gebreken. Als auteur kreeg ik kritiek van invloedrijke medestanders van het huidige stelsel, kritiek die soms onder de gordel was en me diep raakte. Jan stak mij een hart onder de riem.
Probeer het je niet aan te trekken. De wereld is vol idioten, die in deze tijd de gelegenheid krijgen hun shit over de wereld te verspreiden. Ik zie ook bij tijd en wijlen tweets waarin ik dement word verklaard, er van word beticht mijn hele leven leugens te hebben verspreid, in de luiers thuis hoor, en wat niet al. Je doet belangrijk werk. Moge het net begonnen jaar je erkenning en succes brengen.
Email, januari 2019
De Tweede Kamerfractie van D66 gaat helemaal verkeerd om met het standpunt van ons het congres over het zorgstelsel, wie weet dat beter dan jij. Ik hoop daar binnenkort contact over te hebben met Rob Jetten en de partijvoorzitter. Op het ogenblik heb ik een erg volle agenda, maar als dat contact is geweest kunnen we misschien weer eens even bijeenkomen om een en ander door te praten.
In maart 2019 organiseerde het Nationaal Zorgfonds comite een symposium in Den Haag met als prominente gasten Kim Putters, Herman Tjeenk Willink en Jan Terlouw. Jan hielt een vurig pleidooi.
Jan bleef me steunen in mijn vruchteloze pogingen om aan de bak te komen. We voerden toen eenmaal een lang telefoongesprek. Het was het laatste directe contact tussen ons. Corona zette de wereld op zijn kop. Jan, inmiddels op kwetsbare hoge leeftijd, moest zich terugtrekken uit het openbare leven.
Beste Gijs, Gezien mijn kwetsbare leeftijd zit ik echt in quarantaine op mijn luisterrijke plek, met negen nieuwe lammetjes en kalfjes op komst. Digitaal komen dagelijks vragen binnen of ik me bij allerlei initiatieven wil aansluiten, maar ik ben daar erg terughoudend in. Volgens mij weet niemand hoe het verder zal gaan. We hebben bijvoorbeeld nog geen idee hoe lang een goed werkend vaccin op zich zal laten wachten. Ik kan me goed vinden in het kabinetsbeleid op dit moment, maar de marktwerking moet natuurlijk nog steeds uit het zorg- en gezondheidsbeleid. Hartelijke groet, Jan T.
Reacties
‘Zet het goede werk van Jan voort!’, Marian Louppen-Laurant
‘Hij was een bijzondere man, een van de weinige integere politici’, San Oei
‘Dank Gijs voor het delen van je verhalen met Jan Terlouw, een integere politicus met een goed afgesteld moreel kompas. Het lijkt er op, dat hij voor wat betreft het afschaffen van de marktwerking binnen de zorg, samen met Marian Louppen door zijn partij bij het grof vuil is neergezet, ondanks een aangenomen motie op het congres in 2017′, Cock de Graaf
Gisteren stelde ik de vraag aan Grok. De vraag is neutraal gesteld, zo is de bedoeling. Hier het volledige antwoord.
“De vraag naar het wetenschappelijk bewijs voor de zoönose-theorie versus de lablek-theorie over de oorsprong van SARS-CoV-2 is complex en gevoelig, omdat beide hypotheses nog niet definitief zijn bewezen of weerlegd. Ik zal de beschikbare informatie samenvatten op basis van wetenschappelijke bronnen en de stand van zaken tot mei 2025, met een kritische blik op beide theorieën.
Zoönose-theorie
De zoönose-theorie stelt dat SARS-CoV-2 van nature is overgesprongen van dieren (waarschijnlijk vleermuizen, mogelijk via een tussengastheer) op mensen, zoals eerder gezien bij SARS-CoV-1 en MERS.
Belangrijke aanwijzingen:
Genetische analyse: Studies tonen aan dat SARS-CoV-2 sterke overeenkomsten heeft met coronavirussen bij vleermuizen (bijv. RaTG13, 96% genetische overeenstemming). De genetische structuur van het virus vertoont kenmerken van natuurlijke evolutie, zoals willekeurige mutaties door het hele genoom, wat minder typisch is voor gerichte genetische manipulatie.
Epidemiologisch bewijs: Twee studies in Science (juli 2022) identificeerden de Huanan-zeevruchtenmarkt in Wuhan als het epicentrum van de uitbraak. Genetisch materiaal van SARS-CoV-2 werd aangetroffen in monsters van de markt, samen met sporen van dieren zoals wasbeerhonden en civetkatten, die vatbaar zijn voor het virus. Veel vroege menselijke gevallen waren gelinkt aan deze markt.
Historisch precedent: Zoönoses zijn een bekende oorsprong van pandemieën (bijv. SARS, MERS, influenza). De aanwezigheid van wilde dieren op markten in China creëert een plausibele setting voor overdracht.
WHO-rapport: Het WHO-team, inclusief viroloog Marion Koopmans, concludeerde in 2021 dat een zoönose via een tussengastheer de meest waarschijnlijke oorsprong is, hoewel volledige openheid van China ontbrak.
Zwakke punten:
Het exacte tussengastheer-dier is nog niet geïdentificeerd, en het precieze pad van vleermuis naar mens blijft onduidelijk.
Gebrek aan volledige toegang tot Chinese data, zoals vroege patiëntgegevens en monsters van wilde dieren, bemoeilijkt sluitend bewijs.
Sommige vroege gevallen hadden geen directe link met de Huanan-markt, wat ruimte laat voor alternatieve hypotheses.
Lablek-theorie
De lablek-theorie stelt dat SARS-CoV-2 per ongeluk is ontsnapt uit een laboratorium, waarschijnlijk het Wuhan Institute of Virology (WIV), waar onderzoek werd gedaan naar coronavirussen.
Belangrijke aanwijzingen:
Locatie van het WIV: Het WIV ligt in Wuhan, dicht bij het epicentrum van de uitbraak, en voerde onderzoek uit naar vleermuiscoronavirussen, inclusief ‘gain-of-function’-experimenten om virussen besmettelijker te maken.
Ziektegevallen bij WIV-personeel: Een Amerikaans inlichtingenrapport meldde dat drie WIV-medewerkers in november 2019 coronagerelateerde klachten hadden en in het ziekenhuis waren opgenomen, vóór het eerste officiële geval. Dit is echter niet onafhankelijk bevestigd.
Furine-knipplaats: Sommigen wijzen op de aanwezigheid van een furine-knipplaats in SARS-CoV-2, een enzym dat de besmettelijkheid verhoogt en niet voorkomt in de nauwst verwante coronavirussen. Dit wordt door sommigen gezien als een teken van genetische manipulatie, hoewel furine-knipplaatsen ook in andere coronavirussen voorkomen.
Gebrek aan Chinese transparantie: China’s weigering om volledige toegang te geven tot WIV-data en laboratoriumlogs voedt speculatie over een doofpot.
Zwakke punten:
Er is geen direct bewijs (bijv. laboratoriummonsters of documenten) dat SARS-CoV-2 uit het WIV komt of kunstmatig is gemaakt. Claims over genetische manipulatie, zoals de furine-knipplaats, zijn speculatief en worden betwist, omdat natuurlijke evolutie deze eigenschap ook kan verklaren.
De genetische structuur van SARS-CoV-2 toont geen duidelijke sporen van directe manipulatie, zoals je zou verwachten bij een ‘knutselvirus’.
Veel virologen, waaronder Eric Snijder, stellen dat de willekeurige verspreiding van mutaties in het genoom pleit tegen menselijke constructie.
Inlichtingenrapporten, zoals die van de VS, zijn vaak gebaseerd op indirecte aanwijzingen en niet op harde wetenschappelijke data, wat hun betrouwbaarheid beperkt.
Vergelijking van wetenschappelijk bewijs
Zoönose-theorie: Deze heeft meer empirisch bewijs, zoals genetische analyses, epidemiologische data van de Huanan-markt, en de aanwezigheid van vatbare dieren. De studies in Science (2022) bieden concrete data die een natuurlijke oorsprong ondersteunen. Echter, het ontbreken van een geïdentificeerde tussengastheer en beperkte Chinese samenwerking laten ruimte voor onzekerheid.
Lablek-theorie: Deze steunt voornamelijk op indirecte aanwijzingen (locatie WIV, ziektegevallen, furine-knipplaats) en speculatie over gebrek aan transparantie. Er is geen ‘smoking gun’, zoals laboratoriummonsters of documentatie, die een lek bevestigt. De theorie is plausibel maar mist harde wetenschappelijke onderbouwing.
Wetenschappelijke consensus
De meeste virologen en epidemiologen, inclusief de WHO, beschouwen de zoönose-theorie als waarschijnlijker op basis van het beschikbare bewijs. Een lablek wordt niet uitgesloten maar wordt als minder waarschijnlijk gezien vanwege het ontbreken van directe bewijzen. Toch blijft de discussie gepolariseerd, deels door politieke invloeden en gebrek aan toegang tot Chinese data, wat een forensisch onderzoek bemoeilijkt.”
Conclusie
De zoönose-theorie heeft momenteel meer wetenschappelijk bewijs, met name door genetische en epidemiologische data die een natuurlijke oorsprong ondersteunen. De lablek-theorie is niet onmogelijk maar blijft speculatief door het ontbreken van directe bewijzen. Beide theorieën lijden onder onvolledige data, vooral door China’s beperkte medewerking. Voor een definitieve conclusie is verder onafhankelijk onderzoek nodig, inclusief toegang tot WIV-laboratoria en vroege patiëntgegevens.
Twitter
ok, dat wist ik niet! Dank je. Ik werd getriggerd door de bagger die uit Grok kwam toen je werd aangevallen door 'de tegenpartij' 🤔
Grok meldt trouwens over mijn post dat ik te optimistisch ben, en dat AI nog niet betrouwbaar is voor kennisvragen, al lijkt de output nog zo indrukwekkend. Lekker Meta.
Grok geeft ook kritisch zelfreflectie op wat ze wel en niet kan. Uitgebreid antwoord op de stelling van Maarten. Ik laat het voor wat het is. Zie het als een momentopname van wat een AI-tool al kan doen. Het antwoord op mijn vraag vind ik mooi compact en behulpzaam als intro.
Soms kan ik je niet volgen… Ik heb geen expertise vwb. de oorsprong van het coronavirus. Uit nieuwsgierigheid stel ik een vraag aan een AI-tool. Wat is daar mis mee?!
Reactie van vanLoef Research is na peer review op 28 mei verstuurd naar de Kamercommissie.
Lezerspubliek
Hier het oorspronkelijke onderzoeksrapport van vanLoef Research (link), de Beslisnota en de brief van de staatsecretaris VWS, het besluit van de Kamercommissie en de reactie van vanLoef Research op het standpunt van de regering. In chronologische volgorde.
Citaat staatssecretaris: "Daarbij geeft u aan dat u erop vertrouwt dat u bijvoorbeeld door het RIVM, het CBS, Lareb en/of de Gezondheidsraad wordt geïnformeerd als er opvallende trends zijn waar kennis genomen van zou moeten worden" (Beslisnota).
Wat doe ik? Kritische wetenschap. Mijn bijdragen liggen in de onafhankelijke analyse van de werking van de marktgedreven zorg op basis van een integrale kennisbenadering en analyse van cijfers/kengetallen en oplossingsvoorstellen. De ontwikkelde kengetallen (oa. oversterfte; arbeidstekort) worden inmiddels breed geaccepteerd. Tevens ontwerpen van een beter, ander zorgstelsel (kwalitatief, financieel).
Wat kunt u doen? Steun dit onafhankelijk onderzoek door het te delen en/of neem contact met mij op. U kunt ook doneren en dan een bijdrage storten op bankrekening NL93 INGB 0104514876 t.n.v. van Loef Research & Consult.
Enkele recente analyses en cijfers, na het verschijnen van het initiële rapport
EMR 2025 – E14 (2e versie)
Niet gerectificeerde, maar wel gecorrigeerde fouten van het RIVM
17 dec. 2025 – kleine correcties in de data 2024 bij oa. Spanje en Zwitserland. Geen wijziging in het beeld.
18 sept. 2025 – update
Mutaties in de cijfers van 2024 leiden tot kleine aanpassingen. Zwitserland en Oostenrijk scoren fors lager, Denemarken hoger. Nederland scoort 0,01 hoger en komt op 11,93%.
18 juni 2025 – update. Nieuwe cijfers 2024 geven hogere uitkomsten bij de meeste landen. Zwitserland heeft de grootste pluscorrecties. Nederland komt fractie hoger uit.
Medio februari publiceerde Eurostat de excess mortality cijfers van de EU-landen tot en met december 2024. De data zijn verwerkt in een grafiek die de gemiddelde oversterfte per land (E13) weergeeft in de vijf pandemische jaren 2020-2024 op basis van de baseline 2016-2019. Landenscore en ranking:
De excess mortality (oversterfte) is per land berekend door het optellen (+%) en aftrekken (-%) van de maandpercentages van de sterfte, gedeeld door het aantal maanden. De cijfers van Eurostat zijn de brondata. De uitkomst is het oversterfte-, dan wel ondersterfte percentage. De tabel Excess Mortality Ranking E13 is een exacte weergave van Eurostat (zie grafiek hieronder) in de vorm van een staafdiagram.
Wat doe ik? Kritische wetenschap. Mijn bijdragen liggen in de onafhankelijke analyse van de werking van de marktgedreven zorg op basis van een integrale kennisbenadering en analyse van cijfers/kengetallen en oplossingsvoorstellen. De ontwikkelde kengetallen (oa. oversterfte; arbeidstekort) worden inmiddels breed geaccepteerd. Tevens ontwerpen van een beter, ander zorgstelsel (kwalitatief, financieel).
Wat kunt u doen? Steun dit onafhankelijk onderzoek door het te delen en/of neem contact met mij op. U kunt ook doneren en dan een bijdrage storten op bankrekening NL93 INGB 0104514876 t.n.v. van Loef Research & Consult.
4 juli 2025 – update. De verschillen met de vorige versie zijn verwaarloosbaar klein.
3 mei 2025 – Deze week publiceerde Ourworldindata nieuwe cijfers van excess mortality. De data zijn verwerkt in een grafiek die de gemiddelde oversterfte per land (E14) weergeeft in de vijf pandemische jaren 2020-2024 op basis van de baseline 2015-2019. Landenscore en ranking:
De excess mortality (oversterfte) is per land berekend door het optellen (+%) en aftrekken (-%) van de weekpercentages van de sterfte vanaf de 1e week van het jaar tot de meest recente week van het jaar, gedeeld door het aantal weken. De cijfers van ourworldindata zijn de brondata. De uitkomst is het oversterfte-, dan wel ondersterfte percentage. De tabel Excess Mortality Ranking E14 is een exacte weergave van Ourworldindata (zie grafiek hieronder) in de vorm van een staafdiagram.
Wat doe ik? Kritische wetenschap. Mijn bijdragen liggen in de onafhankelijke analyse van de werking van de marktgedreven zorg op basis van een integrale kennisbenadering en analyse van cijfers/kengetallen en oplossingsvoorstellen. De ontwikkelde kengetallen (oa. oversterfte; arbeidstekort) worden inmiddels breed geaccepteerd. Tevens ontwerpen van een beter, ander zorgstelsel (kwalitatief, financieel).
Wat kunt u doen? Steun dit onafhankelijk onderzoek door het te delen en/of neem contact met mij op. U kunt ook doneren en dan een bijdrage storten op bankrekening NL93 INGB 0104514876 t.n.v. van Loef Research & Consult.
Gijs van Loef 