20/1/’21 – update Tabel, Economist (NB: Gisteren publiceerde Economist enige tijd de verkeerde grafiek, waarbij de kleuren rood en blauw verwisseld waren, zie afb. links:goed en rechts: fout)
De ontwikkeling van het aantal coronadoden in ‘modern Europa’ (Griekenland is toegevoegd obv. de opmerkelijke lage uitkomst van de 1e golf) blijft interessant. De sterfte in de 2e golf is inmiddels hoger dan in de 1e golf, ondanks de lessons learned zoals de progressie in de vroegbehandeling mbv. medicijnen.
(1e golf in totaal ca. 180.000, 2e golf inmiddels ca. 250.000)
Op basis van dezelfde indeling als het CORONA DASHBOARD EW16/W28 maar zonder de correcties voor bevolkingsopbouw en onderrapportage is de lijst nu als volgt:
(bron: Corona Dashboard EW16/W28)
• Zwart: > 1500 doden per miljoen inwoners – België
• Diep donkerrood: 1000-1500 doden per miljoen inwoners – Italië, UK, Spanje, Frankrijk, Zweden, Zwitserland
• Rood: 500-1000 doden per miljoen inwoners – Portugal, Oostenrijk, Nederland, Duitsland, Griekenland, Ierland
• Sierra: 200-500 doden per miljoen inwoners – Denemarken
• Lichtbruin: 100-200 doden per miljoen inwoners – Finland
• Geel : 50-100 doden per miljoen inwoners – Noorwegen
Toelichting tabel:
5/8/20 – peildatum einde 1e golf: aantal geregistreerde coronadoden/miljoen, bron: worldometers
20/1/21 – peildatum midden 2e golf: aantal geregistreerde coronadoden/miljoen, bron: worldometers.
underreporting CD EW16: onderreportage doden (excess mortality: hoe hoger het %, hoe groter de onderreportage)
Economist, 20/1/2020
NB Griekenland en Finland ontbreken in deze visualisatie. Tip: vergelijk met de landentabel.
reacties deskundigen Arnold Bosman (epidemioloog, lid redteam, adviseur WHO): “Mooi stuk, Gijs! Jouw blauwe commentaar bevat kernachtig de vragen die bij veel deskundigen leven. En de samenleving heeft recht op de antwoorden, omdat die ons in 2021 en de verdere toekomst kunnen helpen dergelijke maatschappij-kritische problemen te voorkomen.” John J. L. Jacobs (medisch wetenschapper, immunoloog): “Goed stuk. Falende beleid van Hugodejonge gefileerd door @GijsvanLoef“ Amrish Baidjoe (veld-epidemioloog en micro-bioloog, lid redteam, London School of Hygiene and Tropical Medicine): “Het lijkt als of de crisis management problemen die huizen in een gebrek aan anticipatie, en daadkrachtige uitvoer van een brood nodige strategie van structurele aard is. Het is belangrijk dat er een crisis structuur gaat komen van kundige mensen op het gebied van crisis management en inhoud. Niet alleen verliezen we grip, we verliezen ook draagvlak en dat is kwalijk. Dank voor de reflectie hier op, Gijs” Joost Zaat (oud-huisarts, columnist deVolkskrant): “Ik wist al in oktober dat pfizer bij -80 moet en in verpakkingen van circa 1000 zat (alleen dat je nog zelf moest verdunnen was volgens mij niet bekend). VWS, maar ook Rouvoet, had dat als ze Statnews hadden gevolgd kunnen weten. Eindeloos gepolder en denken dat Nederland beter is dan rest van de wereld, dat zit blijkbaar in de nederlandse bestuursgenen. Groet, Joost.” Bert Zwart (prof. Probability, Operations Research. CWI, TU/e.): “Verhelderende kanttekeningen bij een recent Volkskrant artikel. VWS accepteert al vanaf maart de mogelijkheid op tienduizenden doden tot er een vaccin is, maar weet zelfs de vaccinatiestrategie te verprutsen. VWS gaat over lijken.” Armand Girbes (prof. in Intensive Care Medicine and Clinical Pharmacologist VUmc): “Ik voel me er beroerd door. Zoveel incompetentie, zo weinig regie vanuit competentie. Terwijl NL in iha top georganiseerd is, er kampioenen logistiek in ’t bedrijfsleven zijn. Zo raakte Nederland achterop bij het vaccineren.” Paul Jonas (assistent prof. Public Health and Primary Care LUMC): “Incompetentie van het begin tot het eind. Rutte en de partijen die de VVD ondersteunden zijn er in 3 kabinetten in geslaagd heel veel kostbare volksgezondheids-kennis en -kunde te laten weglekken bij “de overheid” en heel veel mensen in Nederland betalen nu onnodig het gelag, met hun baan en soms met hun leven. Ik hoop dat na de verkiezingen anderen dan de VVD en consorten de zorg grondig kunnen gaan herstructureren; de markt er definitief uitgooien en baseren op het voorkómen van ziekte, niet op geld.”
Ik heb grote tekstdelen gekopieerd. Reactie cursief blauw.
Michiel van der Geest
Begin oktober brengt Pfizer het ministerie en het RIVM op de hoogte van de verpakkingseigenschappen van het vaccin: te bewaren bij -70, aanlevering in speciale dozen van duizend stuks. Binnen een maand na die analyses in november levert Pfizer het volledige dossier van vaccin BNT162b2 in bij de geneesmiddelenautoriteiten. Nederland is voorbereid, schrijft minister Hugo de Jonge al in september aan de Tweede Kamer. Begin okt. kent VWS de bijzondere specificaties vh Pfizer-vaccin. Dan weet ze dus ook dat de ‘griepstrategie’ niet mogelijk is. Het griepvaccin kan bewaard worden in een gewone koelkast (ca. 1 jaar op 2 tot 8 graden Celsius)
Je verwacht dat er scenario’s zouden zijn uitgewerkt’, zegt een betrokkene die bij de gesprekken aanwezig was. ‘Van dat iedereen een vaccin per post thuisgestuurd zou krijgen met toedieningsinstructies, tot hoe om te gaan met een precair vaccin als dat van Pfizer. Dat was er allemaal niet. Als VWS al scenario’s uitwerkt, doet ze dat binnenskamers. Een werkvariant op de ‘Ruttedoctrine’? (cynische opmerking). De samenwerkingspartners tasten in het duister over de strategie.
Het duurt tot diep in november voordat de bestuurders van alle bovenstaande organisaties voor het eerst samenkomen om over vaccinaties te praten. Anderhalve maand nadat VWS geinformeerd is, vind het eerste bestuurlijk werkoverleg met de samenwerkingspartners plaats.
Een dag later ligt er dan ook een Kamerbrief, waarin het kabinet het advies van de Gezondheidsraad overneemt. En er is een plan om die vaccinaties uit te voeren, dat zoveel mogelijk aansluit ‘op bestaande structuren’ en ‘vertrouwde locaties’. Blauwdruk daarbij is de jaarlijkse griepprik. Het inzicht dat de ‘griepstrategie’ niet mogelijk is, is nog niet doorgedrongen binnen de beleidsmakers van VWS.
Dat aansluiten bij bekende structuren is een diepe overtuiging van het ministerie en het RIVM. Het geeft houvast op verder onbekend terrein. Pas als het fijnmazige netwerk van de griepvaccinatie helemaal is gebruikt voor de 6,5 miljoen kwetsbare en zorgverlenende mensen in Nederland, komen de GGD’s aan de beurt voor de tien miljoen overige Nederlanders. Dat is pas ergens in augustus (2021 – GvL), denkt de GGD zelf, alle tijd. Dus nee, sporthallen zijn er nog niet gehuurd, zegt minister De Jonge op 27 november in een interview met NRC. ‘Die hebben we voorlopig niet nodig.’ En: ‘Voordat we naar die meer massale vaccinatie toe gaan zijn we echt een paar maanden verder’. Het definitieve draaiboek van het ministerie van VWS heeft Actiz nog niet gezien. Er blijkt er een ander probleem. De vaccins van Pfizer zijn niet geschikt voor toediening in de kleinschalige verpleeghuizen. Niet zozeer de bewaartemperatuur van -70 graden blijkt het probleem, maar de hoeveelheden – duizend per doos dus – waarin de farmaceut ze aanlevert. Dat de vaccins in dozen van duizend kwamen, zegt Pfizer-directeur Kaptein, dat was bij het RIVM en bij het ministerie ‘sinds begin oktober uit en te na bekend’. Begin december moet de gekozen strategie in de prullenbak. Twee maanden zijn verloren door incompetentie van VWS, er is geen ander woord voor. Er komt een andere strategie.
Niet de bewoners van de verpleeghuizen mogen als eerste, maar het personeel. Om zo een ‘beschermende ring’ om de kwetsbaren heen te creëren, in afwachting van het Moderna-vaccin dat wel kleinschalig kan worden uitgedeeld. En dat vaccineren kan niet op de zorglocaties zelf, maar moet in grootschalige vaccinatielocaties, waar grote hoeveelheden wél zonder verspilling kunnen worden toegediend. Probleem: de instellings- en arbo-artsen hebben helemaal geen ervaring met het opzetten van dit soort vaccinatiestraten. De werkgevers en het kabinet vragen de GGD om hulp, eerst vooral om de locaties op te zetten. De werkgevers zelf die bellen de GGD nog een keer bellen: kunnen jullie toch niet het gehele vaccinatieproces van de zorgmedewerkers doen? Van uitnodigen tot prikken tot registreren. Waar is VWS?!
Die GGD heeft namelijk een ‘vangnet-functie’, zo is afgesproken, in principe zijn ze niet aan de beurt tot aan de zomer. De GGD heeft daarbij al een uitzonderlijk zwaar jaar achter de rug, met het inrichten van alle teststraten, het grootschalige bron- en contactonderzoek, tegen een achtergrond van jarenlange bezuinigingen. Het vaccinatie-vangnet van de GGD moet derhalve begin december nog helemaal worden opgebouwd. De organisatie moet, minder dan een week nadat De Jonge sporthallen huren nog niet nodig vond, op zoek naar 25 geschikte locaties om grootschalig te kunnen vaccineren; in recordtempo een ict-systeem in elkaar zetten en op zoek naar prikpersoneel. De GGD’en komen nu in actie
De farmaceut kon plots in 2020 geen miljoen maar slechts 500 duizend doses leveren, en dus alleen maar in die onhandige hoeveelheden, die niet te herverpakken waren. ‘Niemand wist dat’, zegt Rouvoet. ‘Toen werd aan ons gevraagd of we terugvalopties hadden. En die hadden we.’ Dus: VWS heeft Rouvoet c.s. niet geinformeerd over de Pfizer-specificaties
Hadden wij vanaf het begin ingezet op grootschalige vaccinatie, dan hadden wij twee weken eerder kunnen beginnen, dat zie ik ook wel’, zegt een voorzitter van één van de koepelorganisaties. ‘Maar we leven in Nederland, en daar zijn we het gewend kleinschalig te doen. Normaal gaat dat prima. Er is heus wel vooruitgedacht, maar binnen de bestaande structuren. Hetgeen blijkt. Maar er is niet vooruitgedacht binnen VWS.
Maar, zegt Kaptein, ‘wat ik moeilijk vond als mens is dat er zo’n nadruk werd gelegd op het langetermijndoel van groepsimmuniteit. Opnieuw duikt het ‘groepsimmuniteit-verhaal’ op… Met stomheid geslagen.
De bestrijding van de corona epidemie dwingt tot een brede landelijke aanpak, onder publieke regie. Je zou kunnen zeggen: er is geen verdienmodel voor corona. (Dat is niet helemaal waar: er zijn commerciele tests en er wordt verdiend aan vaccins).
laatste update 19/12/20 – Portugal doet het nog slechter dan Nederland obv. de ‘onderrapportage-constante’. Dit zou betekenen dat van alle West-Europese landen (plus Griekenland, dat een opmerkelijk laag aantal coronadoden telde in de 1e golf) Portugal en Nederland nu een 5e en 6e plaats innemen op deze ranglijst van coronadoden/miljoen inwoners.
Op basis van dezelfde indeling als het CORONA DASHBOARD EW16/W28 maar zonder de correcties voor bevolkingsopbouw en onderrapportage is de lijst nu als volgt:
• Zwart: > 1500 doden per miljoen inwoners – België
• Diep donkerrood: 1000-1500 doden per miljoen inwoners – Italië, Spanje
• Sierra: 500-1000 doden per miljoen inwoners – Verenigd Koninkrijk (UK), Frankrijk, Zweden, Zwitserland, Nederland, Portugal, Oostenrijk
• Rood: 200-500 doden per miljoen inwoners – Ierland, Griekenland, Duitsland
• Lichtbruin: 100-200 doden per miljoen inwoners – Denemarken
• Geel : 50-100 doden per miljoen inwoners – Finland, Noorwegen
Toelichting tabel:
5/8/20 – peildatum einde 1e golf: aantal geregistreerde coronadoden/miljoen, bron: worldometers
19/12/20 – peildatum midden 2e golf: aantal geregistreerde coronadoden/miljoen, bron: worldometers
underreporting CD EW16: onderreportage doden (excess mortality: hoe hoger het %, hoe groter de onderreportage)
Toelichting grafiek 1:
Hoge excess mortality 2e golf EW16-landen (alleen landen met data t/m 8/11/20), bron: ourwoldindata
Toelichting grafiek 2:
Lage excess mortality 2e golf EW16-landen (alleen landen met data t/m 8/11/20), bron: ourwoldindata
NB: Zweden, 1e golf en nu opnieuw een ‘uitbraak’ in de verkeerde richting (ca. 15%).
Wat opvalt: Landen met onderreportage (Tabel> rechterkolom) hebben tot nu toe een qua dodental ernstiger verloop van de 2e golf, dan landen zonder onderreportage (de Scandinavische landen en Duitsland). De werkelijke verschillen tussen beide groepen landen (grafieken 1 en 2, let op de verschillende Y-assen) zouden wel eens nog groter kunnen zijn.
update 21/12/2020 – Citaat uit de Groene (16/12), 1 3/4e maand na verschijnen van deze blog, waarvan dhr. A. Rouvoet destijds heeft kennisgenomen, zonder een gesprek aan te gaan waar ik om vroeg om een en ander te kunnen toelichten,de Groene Amsterdammer – Verdeel en heers niet : “De GGD’s worden volkomen overvallen door de abrupte koerswijziging. Het plan komt voor hen als een complete verrassing. De koepelorganisatie van GGD’s trekt aan de bel: ‘Het is belangrijk om sneltesten niet zonder overleg met de GGD in te zetten, omdat ze alleen in de juiste situatie gebruikt moeten worden.’
En dat is precies wat nu níet gebeurt: werkgevers mogen zelf hun personeel laten testen, zonder overleg met de GGD. Volgens de Inspectie moet bij het testen een arts betrokken zijn. Het ministerie zegt dat bedrijfsartsen zijn betrokken ‘op het moment dat duidelijk werd dat zij een belangrijke intermediair konden zijn’. Dat besef kwam volgens de beroepsvereniging van bedrijfsartsen pas laat: zij wisten bij de lancering van het plan nog van niets.
Zo krijgen bedrijfsbelangen – tegen het OMT-advies in – een belangrijke rol in de testplannen. Terwijl bedrijven nu miljoenen sneltests zijn beloofd, wachten zorgorganisaties nog altijd op het startsein om ook personeel zonder klachten te kunnen testen.”
Advies aan de voorzitter van de GGD-GHOR Nederland, André Rouvoet (29 okt. jl.).
“Beste André, ik voorzie problemen op het snijvlak van publieke sturing, financiering en ‘handhaving’ (overheid) en private sneltest faciliteiten (markt) vanwege de uiteenlopende belangen.”
Reactie André, met dank (30/10 jl.): “We zijn hierover in permanent gesprek met alle betrokken partijen, inclusief kabinet en burgemeesters, en de door jou genoemde (en relevante!) aspecten krijgen daarbij uiteraard volop de aandacht.”