update 14 april 2020, 21:15 uur – Grafieken 1 en 2 en Tabel 1
Nederland heeft een hoge coronasterfte per inwoner. Obv. de CBS-gegevens van de oversterfte is een schatting gemaakt van het werkelijk aantal coronadoden in Nederland door de cijfers van het RIVM met een factor 2 te vermenigvuldigen.NB Er zijn ook andere landen waar het werkelijke aantal sterfgevallen hoger is. Ned CBS is afgebeeld als indicatie.
Grafiek 1 (Y-as: numerieke schaal): Ontwikkeling van het aantal doden per 1 miljoen inwoners per land, vanaf de dag dat een land 3 coronazieken per 1 miljoen inwoners had, tot en met vandaag (42e dag voor Nederland, dagen op de X-as). De data van worldometers.info en ourworldindata.org (en John Hopkins Univ.) zijn gebaseerd op het RIVM.
In Spanje, Belgie (dat de doden uit verpleeghuizen wel meetelt en nu Spanje benadert!), Italie, Frankrijk en inmiddels ook de UK is het officieel aantal doden per inwoneraantal hoger dan in Nederland (cijfers UK lopen achter). De landen die het beter doen dan Nederland zijn de overige acht landen van de EU14: Duitsland, Oostenrijk Noorwegen Finland (de 4 landen die het meest ‘in control’ lijken, de lijnen lopen tamelijk gelijkmatig op), Zwitserland, Portugal, Zweden en Denemarken. Duitsland presteert opmerkelijk goed, onze oosterburen zijn bijzonder effectief in de bestrijding van het coronavirus (‘containment’ strategie), alleen de dunbevolkte landen Noorwegen en Finland hebben nog minder coronadoden. Oostenrijk zit iets boven Duitsland.
Net als in eerdere analyses wordt Nederland vergeleken met de andere 13 moderne Europese landen met meer dan 5 miljoen inwoners. (EU14; Zie onder CATEGORIE rechts: ESB, OECD Health at a Glance en direct> Kwaliteit en kosten medische zorg EU14 ). In Grafiek 2 zijn Noorwegen en Finland afgezet tegen Zuid-Korea, een veel genoemde internationale standaard van een effectieve ‘containment’ aanpak en Japan (!; hieronder).
worldometers.info (bewerkte data)
Tabel 2: Het voor de leeftijdsopbouw gecorrigeerde sterftecijfer per casus (bron: John Jacobs, 2020)
“Binnenkort gaan de scholen en kappers open, worden andere maatregelen versoepeld en dan zullen de ziekte- en sterftecijfers over twee en drie weken wel gaan stijgen. Hoeveel is de vraag die beleidsmakers willen weten – in Denemarken schat men plus 0,3 voor scholen die opengaan. Als dat zo is, gaat onze R0 boven de 1 uitkomen, en zou het kabinet over drie weken mogelijk de lockdown weer moeten aanscherpen in plaats van versoepelen. ” in: “Betere bestrijding van de epidemie” Betere bestrijding van de epidemie , John Jacobs, Platform Betrouwbare Zorgcijfers
Medio april 2020 – In de afgelopen weken is Nederland in een aantal stappen vrijwel op slot gegaan. Het lijkt er op dat de maatregelen aan de ‘curatieve zijde’ van de ziekenhuizen v.w.b. de bestrijding van de corona epidemie effect sorteren: de toename van het aantal IC-patienten lijkt af te vlakken, terwijl de IC-capaciteit in korte tijd enorm is opgeschaald. Maar de niet-corona zorg in de 1e en 2e lijn is voor een belangrijk deel uitgeschakeld. Ook voltrekt zich een stil drama in de verpleeg- en verzorgingshuizen: er zijn – ondanks de groepsquarantaine – veel (ongeregistreerde) corona slachtoffers en veel sterfgevallen. Tienduizenden zorgverleners nemen grote persoonlijke risico’s door zich bloot te stellen aan het virus zonder goede persoonlijke bescherming. Het menselijk leed is van een ongekende omvang. De gezondheidszorg is, naar moderne maatstaven… in elkaar gestort (positieve noot: niettegenstaande het feit dat veel eHealth toepassingen zoals het digiconsult met de huisarts en de corona-apps nu opeens een grote vlucht nemen, hetgeen verheugend is). Het is de schok – van een magnitude die het faillissement van de ziekenhuizen eind 2018 tot een trilling reduceert – die de gehele samenleving op haar grondvesten doet schudden. Het zijn grote woorden, zeker, maar hoe kun je het anders noemen als mensen massaal de huisarts en het ziekenhuis mijden, uit angst voor besmetting en bosjes zwakkeren en ouderen in desolate omstandigheden hun laatste adem uitblazen?
Uitgangspunt: de Corona scenario analyse – 14 maart 2020
Een indicatieve corona scenario analyse op basis van beschikbare data maakt duidelijk dat alle seinen in Nederland op rood staan. De auteur, Dr. John Jacobs (immunoloog en data scientist), berekent vijf scenario’s van het verloop van het coronavirus in Nederland. Zelfs in het meest optimistische scenario waarbij de overheid direct met krachtige middelen ingrijpt en de samenleving volledig meedoet (R0=1,8), kunnen we rond 2 juni 2020 een piek verwachten waarbij 400.000 mensen ziek zijn en er 8.000 patienten op de Intensive Care (zouden moeten/kunnen) liggen. Er zijn thans ca. 1.200 IC-bedden operationeel, die grotendeels in gebruik zijn (geen Coronapatienten). Dat betekent dat vele duizenden extra volledig geoutilleerde bedden inclusief opgeleid zorgpersoneel moeten worden geregeld. Indien deze enorme capaciteitsuitbreiding niet tijdig beschikbaar komt worden artsen voor een onmenselijk dilemma gesteld: wie krijgt wel en wie geen levensreddende zorg!?
De vijf scenario’s
Bestrijding effectief verminderd tot R0=1,8
= ZEER KRACHTIG OVERHEIDSINGRIJPEN/SAMENLEVINGSRESPONS
– 1,4 miljoen mensen (8%) in Nederland wordt besmet
– Piek 400.000 infecties rond 2 juni; 8.000 op IC nodig
– Einde 24 augustus 2020 (< 1000 ziektegevallen)
Bestrijding effectief verminderd tot R0=2,4
= KRACHTIG OVERHEIDSINGRIJPEN/SAMENLEVINGSRESPONS
– 2 miljoen mensen (12%) in Nederland wordt besmet
– Piek 900.000 infecties rond 11 mei; 17.000 op IC nodig
– Einde 10 juli 2020 (< 1000 ziektegevallen)
Bestrijding op R0=3,6 (huidige in China)
= CHINA SCENARIO
– 2,8 miljoen mensen (17%) in Nederland wordt besmet
– Piek 1,7 miljoen infecties rond 26 april; 34.000 op IC nodig
– Einde 8 juni 2020 (< 1000 ziektegevallen)
R0 stijgt tot 5,4(we doen minder dan China)
= GEBREKKIG OVERHEIDSINGRIJPEN/SAMENLEVINGSRESPONS
– 3.6 miljoen mensen (21%) in Nederland wordt besmet
– Piek 2,7 miljoen infecties rond 18 april; 54.000 op IC nodig
– Einde 22 mei 2020 (< 1000 ziektegevallen)
R0 stijgt tot 7,2(we doen veel minder dan China)
= FALENDE SAMENLEVING
– 4,2 miljoen mensen (25%) in Nederland wordt besmet
– Piek 3,4 miljoen infecties rond 14 april; 68.000 op IC nodig
– Einde 13 mei 2020 (< 1000 ziektegevallen)
Over de auteur
John J.L. Jacobs (virus@johnjljacobs.nl ), studeerde achtereenvolgens microbiologie, specialisatie virologie (HLO Venlo, 1991), medische biologie (Universiteit Utrecht), promoveerde aan het AMC Amsterdam (2003) en is SMBWO erkend als immunoloog (2008). Hij was voorzitter van de Federatie Medisch Wetenschappelijke Verenigingen. John werkt nu als medisch data scientist bij ORTEC waar hij medische wetenschap, wiskunde en ICT integreert. Dit artikel is op persoonlijke titel geschreven.
John is aangesloten bij het Platform Betrouwbare Zorgcijfers. website: hartblik.nl
22 maart “Ja, het wordt heel spannend”, Diederik Gommers
15 maart “Complimenten voor uw analyse! (…) Inmiddels zijn we hier ook zover dat er min of meer isolatie voor drie weken is afgekondigd. Deze analyse indachtig is dat, in mijn interpretatie, een ultieme poging om de verspreiding min of meer in de kiem te smoren. Heel benieuwd hoe we er over 2-3 weken voor staan. Totale isolatie kan natuurlijk niet, want er moet ook gezorgd en geleefd worden, maar dit gaat een eind in die richting. Want, de getallen die naar voren komen uit een analyse als deze zijn zeer alarmerend en angstaanjagend. Je kan je voorstellen dat er veel mensen zijn die in paniek zouden kunnen raken van de genoemde aantallen. Wel zaak om met elkaar goed te bewaken dat statistische analyses (als deze ook) geen eigen leven gaan leiden in de opinie. Een mooi element van deze analyses is dat er wel iets van een einddatum wordt gegeven aan de curve. Blijft natuurlijk dat we ons in een wereld bevinden waarin over de grenzen ook allerlei beleid wordt gevoerd en met verschillende tempi. Fascinerende tijden, maar ook onzeker. (…) In ons ziekenhuis (GHZ) zijn we natuurlijk ook aan het afwegen wat de acties en afwegingen voor korte en middellange termijn moeten zijn. Voor mij geven analyses als deze daarbij houvast en zeker ook sense-of-urgency … Maar daar ontbreekt het inmiddels echt niet (meer) aan. Nogmaals, interessant en dank voor het delen van de analyses! Joost Warners Directeur MSB Gouda
14 maart “Als epidemioloog kan ik niet anders dan complimenten geven voor deze analyse. Dank voor het delen. Helpt om de bewustwording verder te vergroten.”, Dr. Hugo Hoeksma
In ESB 2/2020 verscheen een belangwekkend artikel van Dr. E.M.M. Adang, associate professor for health economics RadboudUmc, ‘Investeringsfonds is niet de oplossing voor stijgende zorgkosten’. Minister van Financien Hoekstra ziet het zogenaamde ‘Investeringsfonds’ Nos Nieuw Investeringsfonds als een oplossing voor de stijgende zorgkosten. In het artikel legt de auteur uit dat dit geen oplossing is.
Economische groei leidt tot hogere zorgkosten, zowel door dure innovaties die goedkopere zorg verdringen waardoor de totale hoeveelheid gezondheid van de bevolking afneemt in plaats van stijgt (!), als door stijgende capaciteitskosten (lonen e.d.).
In een briefwisseling met de auteur heb ik een aantal toevoegingen gesuggereerd, waar de auteur zich grotendeels in kan vinden. Hier vind u de links naar het ESB-artikel, de aangevulde tekst (toevoegingen in rood) en een achtergronddocument van IQ Healthcare ‘Verdringingseffecten binnen het Nederlandse zorgstelsel’ dat in 2018 is verschenen in opdracht van het Zorginstituut Nederland.
Een analyse van meer dan zesduizend zorginnovaties in de Verenigde Staten en de Europese Unie laat zien dat in 68% van de gevallen de innovatie gecorrigeerd voor QALY duurder is dan de standaardbehandeling waarmee werd vergeleken. Concreet betekent het dat de gemiddelde zorgkosten toenemen, zonder dat daar gezondheidswinst tegenover staat. (…)
We zien dat het aanbod van weinig doelmatige zorginnovaties toeneemt terwijl er steeds minder ruimte is om zinnige basiszorg te leveren. Dus voor hetzelfde budget krijgt de maatschappij minder gezondheid.
Het schema van het Existentieel vraagstuk heeft 3e dimensies. Alle drie dimensies roepen ethische vraagstukken op.
1e Privaat versus Publiek (stelselniveau) – ethisch vraagstuk: de besteding van publiek geld, wie profiteert ervan? De corona pandemie. 2e Patiëntgericht versus Datagericht (patiëntfocus) – ethisch vraagstuk: de (bescherming van de) persoonlijke waardigheid van de patiënt 3e Onbevangen versus Defensief (autonomie zorgverlener) – ethisch vraagstuk: de (bescherming van de) integriteit van de (handeling verrichtende) zorgverlener
Het zorgmarktdenken bestaat (en wordt steeds sterker) bij alle drie. Soms versterken ze elkaar, zoals bij VBHC (combinatie van 1e en 2e dimensie). De 3e dimensie opent de markt van de juridisering van de zorg. In het schema moet ‘MARKT Privaat’ dus eigenlijk ook geplaatst worden achter ‘Techno/Datacentraal’ en ‘(USA)Claim culture’.
Gijs van Loef 