Pieter Klok schrijft een verwarrend hoofdredactioneel commentaar over ‘passende zorg’ – wat hij beweert is precies waartoe marktwerking leidt: cherry picking – en Peter de Waard schrijft over het ‘op drie na beste zorgsysteem ter wereld’ zonder serieuze onderbouwing. Uit fatsoen toon ik niet de volledige mailwisseling met Peter de Waard.
32 views website
De kop van de eerste uitkomst van het onderzoek naar de oversterfte van het RIVM waar een unanieme Tweede Kamer eind 2021 bij motie om gevraagd heeft was duidelijk: “Vaccinatie verlaagt kans op COVID-19 sterfte en verhoogt kans op sterfte door andere oorzaken niet” (RIVM, 23/6/22). Uitkomst van data-analyse van een grote hoeveelheid gegevens. Conclusie: de meervoudige vaccinatiecampagne is niet de oorzaak van de oversterfte. Maar wat dan wel?
Wat veroorzaakt de oversterfte? Als we op data-nivo blijven zoeken naar antwoorden komen we waarschijnlijk niet verder. Het komt niet door een andere ziekte, want dat heeft het RIVM ook uitgezocht. Dat is natuurlijk ook volstrekt ondenkbaar, als je erover nadenkt. Zo’n ziekte zou allang bekend zijn. Dan zou die ziekte waarschijnlijk zelfs ‘pandemisch’ zijn. De apenpokken komen niet in aanmerking. De vogelgriep wordt wel steeds dreigender, is mijn indruk. Maar dit gaat over de oversterfte in Nederland in het heden. Een oversterfte, die in het laatste kwartaal vorig jaar ongewoon hoog was, waardoor een unieke late lockdown – na ruim anderhalf jaar pandemisch crisisbeleid – juist in ons bejubelde regieloze marktzorgland onvermijdelijk bleek.
ZonMW heeft in juni een onderzoeksagenda gepubliceerd. We lezen: “Niet eerder was de oversterfte zo hoog als in het jaar 2021. De mogelijke impact van COVID-19 op oversterfte in Nederland is momenteel onduidelijk, wat vraagt om nieuwe inzichten op basis van academisch onderzoek. (…) Vanwege de tijdspanne en beschikbare financiële middelen is er geen ruimte voor grote systematische dataverzameling. Indien noodzakelijk zijn er mogelijkheden om verdiepende analyses uit te voeren binnen bestaande datasets. Ongeacht welke vraag er wordt bestudeerd, is de verwachting dat er kritisch gekeken wordt naar de data en modellen die zijn gebruikt in eerder onderzoek.“
(https://www.zonmw.nl/fileadmin/zonmw/documenten/Corona/onderzoeksagenda_oversterfte_rapport_def.pdf)
Ik verwacht niet dat we tot duidelijke antwoorden gaan komen door deductief te blijven denken zoals ook ZonMW nu weer doet. Met een vergrootglas naar de ‘beweging’ van talloos veel gevallen kijken en die opsplitsen in een paar groepen om zo tot statistische duiding te komen, zonder de brede context in ogenschouw te nemen. Wat overigens vrijwel iedereen in de wetenschap lijkt te doen. Het past in een tijdperk van superspecialisaties en datafixaties, het leidt tot onderzoeken en statistische analyses van dataverzamelingen op micro-nivo. Alsof data-analyse de enige weg naar (wetenschappelijk) inzicht en begrip van de werkelijkheid is. Het leidde tot de bizarre vertoning van een corona collegereeks in de Tweede Kamer door Jaap van Dissel cum suis die – als we kritisch terugblikken op de talloze kennissessies – eigenlijk totaal zinloos is geweest want het (politieke) coronabeleid van regering en parlement was en bleef chaotisch. Misschien wel doordat onze politici verzopen in de data.
We zien deze denkwijze terug in de media. Superspecialisten hebben het voor het zeggen, waarbij – onvermijdelijk – de geïnterviewde experts de grenzen van het eigen superspecialisme verre overschrijden. Ook de media trappen in de val van het deductionisme. Om te begrijpen wat ik eigenlijk bedoel te zeggen, lees voor een beter begrip de volgende wikipagina’s: https://nl.wikipedia.org/wiki/Empirische_cyclus en https://nl.wikipedia.org/wiki/Deductie_versus_inductie
De politiek spint er garen bij, want de onontwarbare brei aan uitkomsten geeft geen duidelijke antwoorden. De politiek haalt er uit wat haar op dat moment het beste uitkomt.
de ‘gewone man/vrouw’ ziet het zorginfarct wel, want de geest denkt vooral inductief. Populisme?!
Een andere wetenschappelijke benadering bestaat door inductief te denken. Dat doet een enkele socioloog – zoals de auteur van dit stuk – en verder zien we het bij vakgebieden als de geschiedenisleer, politicologie en, ik zeg met enige aarzeling, de macro-economie? Het gaat dan om het zoeken naar brede verbanden om tot samenhangend inzicht te komen, ondersteund door zo veel mogelijk bewijslast.
Bij zeer complexe maatschappelijke vraagstukken als de bestrijding van een pandemie lijkt deze andere denkwijze de enige manier om tot werkelijk begrip en tot samenhangende verklaringen te komen. Om daarmee vervolgens tot een verstandige, samenhangende aanpak te kunnen komen.
Maar voor beide denkwijzen geldt dat de waarheid nooit vast staat, leercurves zijn essentieel voor kennisverbetering. In de afgelopen tijd is duidelijk geworden dat vaccinaties jezelf beschermen tegen ernstige ziekte, maar niet tegen infectie en ook niet tegen transmissie (overdracht). Waarom hebben de superspecialisten niet ondubbelzinnig toegegeven dat er aanvankelijk door hen te hoge verwachtingen zijn gecreëerd met betrekking tot de vaccins?
Een half jaar gelden poneerde ik de stelling: ‘De oversterfte is de belangrijkste indicator van de kwaliteit van een zorgstelsel bij een pandemie’. Een stelling die voortkomt uit inductief denken. Voorlopig blijf ik daar bij.
enkele tweets van de afgelopen paar dagen
En, natuurlijk, deze…
495 views
update 23 juni – Ontvangstbevestiging gekregen.
21 juni – Sollicitatiebrief verstuurd naar Jolande Sap.
Zeer geachte mevrouw Sap,
Na draagvlak verkregen te hebben voor mijn kandidatuur op social media solliciteer ik langs deze weg naar een rol binnen het Maatschappelijk Impact Team.
Als onafhankelijk zorgstelselexpert met een achtergrond als bestuurskundig socioloog heb ik de afgelopen jaren zelfstandig onderzoek gedaan naar het functioneren van de gezondheidszorg. Publicaties staan op www.gijsvanloef.nl Enkele publicaties verschenen in Medisch Contact, Economisch Statistische Berichten en de Volkskrant. (De functienaam ‘zorgstelselexpert’ is afkomstig van een hoogleraar in de gezondheidszorg; www.vox.com noemde mij a prominent critic of his country’s health care in een beschouwing van het nederlandse zorgstelsel in jan. 2020)
Regelmatig schrijf ik blogs en publiceer ik o.b.v. eigen onderzoek over aspecten van de pandemie en de maatschappelijke impact. Zo bracht in juni 2020 een groep van medische experts op mijn verzoek een advies uit aan de vaste Kamercommissie VWS over het te voeren coronabeleid (‘Aanpak corona crisis onder de loep’, d.d.28/6/2022 https://gijsvanloef.nl/2020/07/26/advies-aan-de-kamer-28-6-aanpak-coronacrisis-onder-de-loep/ )
Vrijdag jl. plaatste ik een bericht op twitter.
Een aantal personen sprak expliciet zijn/haar steun uit, waaronder (alleen genoemd personen die werkzaam zijn in de zorg):
• Amrish Baidjoe (Director Médecins Sans Frontières): “Gijs zegt al gedurende de crisis zinnige zaken. Zou een goeie keuze zijn, vooral om bruggen te bouwen en te zorgen dat verschillende teams niet tegenover elkaar komen te staan.”
• Angela Vos (Public Health professional): “Hier ben ik het helemaal mee eens. Genuanceerd, afgewogen, eerlijk. En op zoek naar tegenspraak. Een enorm pluspunt. Gijs van Loef zou een hele goede keuze zijn.”
• Anneke van Strien (specialist ouderengeneeskunde)
• Bart Bruijn (praktijkhoudend huisarts)
• Bert Mulder (arts microbioloog)
• Caren Kunst (bestuurder 1e en 2e lijnszorg)
• Charifa Zemouri (Ph.D. infectious diseases): “Heel veel succes! Ik hoop dat het lukt.”
• Cor de Kroon (gynaecoloog-oncoloog)
• Els Jonker (arts M+G Jeugd NP)
• Frits Bosch (psycholoog)
• Harry Korver (hoofd dienstverlening KNMT)
• Herman Suichies (oud-huisarts)
• Jaap van den Heuvel (interim ziekenhuisbestuurder)
• Joannen van der Nagel (psychiater, epidemioloog)
• Martijn Kraa (zorgmanager/verpleegkundige NP): “Als ik Jolande Sap was zou ik dankbaar van dit aanbod gebruik maken!”
• Mariken Veenman (huisarts)
• Nienke Ipenburg (verpleegkundig specialist huisartsenzorg)
• Rixt Riemersma (psychiater)
• Rob Jongsma (verpleegkundige NP)
• Rob Schonck (huisarts): “Benieuwd hoe met MIT onder leiding van Jolande Sap er uit gaat zien. Go @GijsvanLoef!”
• Toosje Valkenburg (huisarts)
Referenties verstrek ik graag op uw verzoek.
Het Maatschappelijk Impact Team heeft een belangrijke taak te verrichten waar ik denk een zinvolle bijdrage aan te kunnen leveren.
Hoogachtend,
Gijs van Loef
onafhankelijk zorgstelselexpert
M 06 5438 4195
Bijlage: CV
Steun (‘Likes’) van oa. (de meesten zijn zorgprofessionals): Ad van Oosten, Angela Vos (met toelichting), Anneke van Strien, Annemieke Lustenhouwer, Amrish Baidjoe (met toelichting), Anton Maes, Bart Bruijn, Bert Mulder, Charifa Zemouri (met toelichting), Dick van der Zon (met toelichting), Els Jonker, Harry Korver, Hester Bais, Inge Bonneux, Jaap van den Heuvel (met toelichting), Joanne van der Nagel, Mariken Veenman, Martijn de Riet, Nienke Ipenburg, René Aalders, Rob Schonck (met toelichting), Toosje Valkenburg.
Retweets van: Angela Vos, Anneke van Strien, Amrish Baidjoe, Bart Bruijn, Bert Mulder, Caren Kunst, Cor de Kroon, Dion Kobussen, Frits Bosch, Herman Suichies, Liesbeth van Berkel, Louise Mijjer, Marja Schouten, Martijn Kraa, Rixt Riemersma, Rob Jongsma, Rob Schonck.
Toelichting. Alleen genoemd zijn personen die op twitter actief zijn onder hun eigen naam. Zeven huisartsen (2*), drie leden van het voormalig redteam, een aantal medisch specialisten en verpleegkundigen (cure en care), een ziekenhuisbestuurder*, een redacteur van Nieuwsuur, een onderzoeksjournalist en personen met andere beroepen of anderszins. (*=niet op twitter) Er is ook steun van zorgprofessionals en anderen die uit bezorgdheid hun naam niet kenbaar willen maken.
Absoluut ‘an offer you can’t refuse’, mevrouw Sap!!, Dick van der Zon
538 views
NB Deze blog volgt een tijdlijn tot 9/9/’22. Het oorspronkelijke bericht d.d. 27/5/’22, waar alles mee begint, staat onderaan:
Berichtgeving CBS oversterfte niet objectief
update 9 september 2022
update 17 juli 2022 – CBS HEEFT (TOELICHTING BIJ) DATA NIET OP ORDE:
Als je deze aanklikbare grafiek op verschillende webpagina’s laat zien, moeten de cijfers dezelfde zijn.
https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/welvaart-in-coronatijd/gezondheid-in-coronatijd
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/27/oversterfte-in-alle-weken-van-juni
update 8 juni 2022
Nadat ik CBS op twitter gewezen heb op onjuiste, want te positief gekleurde berichtgeving in haar HEADLINES over de oversterfte, heeft CBS haar berichtgeving aangepast. Het coronadashboard.rijksoverheid.nl neemt de informatie van het CBS over (zowel data als tekst/berichtgeving: koppelingen), dus deze onjuiste informatie van het CBS stond ook op het coronadashboard. Gisteren zijn de fouten op het coronadashboard (incl. koppelingen) gecorrigeerd.
NB update 9 juni> Het ministerie VWS heeft in de loop van de 8e juni in een tweet aan mij gemeld dat de fouten zijn hersteld. Het CBS ontkent overigens dat de fouten zijn rechtgezet door deze interventie.
Het is m.i. van belang dat deze gang van zaken openbaar is en blijft. De hele conversatie blijft op twitter staan. Zojuist heb ik een poll uitgezet op twitter>
update 6 en 7 juni (twitter)
update 3 juni 2022
Het CBS corrigeert haar HEADLINE over de oversterfte in de maand mei, nadat ik haar op foutieve berichtgeving heb gewezen.
Er zijn plusmutaties van de voorgaande weken waardoor de totale oversterfte in 2022 nu hoger uitkomt: 2086 doden.
Het CBS licht toe: “De sterftecijfers over mei gaan over vier weken, week 18 tot en met 21 (2 mei tot en met 29 mei 2022). In week 18 tot en met 20 lag het aantal overledenen boven de verwachte sterfte, en buiten het interval van gewoonlijke fluctuaties, zodat er sprake was van oversterfte. In april was er in alle weken oversterfte. Die maand overleden wekelijks gemiddeld bijna 400 mensen meer dan verwacht, in mei was dat gedaald naar ruim 150.”
27 mei 2022
Berichtgeving CBS oversterfte niet objectief
Is de berichtgeving in woord van het CBS over de oversterfte werkelijk objectief? Of is zelfs bij dit eerbiedwaardig instituut de communicatie een kwestie van framing, subtiele beinvloeding? Dit gaat niet over de data, maar over de headlines van de berichtgeving. Veel lezers zien alleen de headlines. Het is bekend hoe de menselijke hersenen werken.
De meest recente publicatie is deze:
Feitelijk is er sprake van oversterfte sinds half maart tot nu toe. Zie tabel, die gebaseerd is op de cijfers van het CBS. Het laatste cijfer(s) is van week 19, de week t/m zondag 15 mei (NB in ourworldindata.org is dit de 20e week). De oversterfe in 2022 is 1.850 doden tot nu toe.
Op twitter staat een gesprek met het CBS. Het antwoord is me inmiddels duidelijk. Ik probeer in contact te komen met de hoofddirectie.
Links:
https://www.cbs.nl/nl-nl/reeksen/sterfte-per-week
https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/welvaart-in-coronatijd/gezondheid-in-coronatijd
343 views website – retweets van patienten, zorghoogleraren, huisartsen, verpleegkundigen, microbioloog, gezondheidswetenschapper, healthICTer
30 juli 2023 – Op twitter heb ik deze tabel gedeeld. Het percentage van de bevolking van de E14-landen in de leeftijdscohorten 65-80 en 80+. Cijfers van 2019.
Bron: https://www.populationpyramid.net/nl/duitsland/2019/ (onder: voorbeeld van 3 landenpyramiden)
26 augustus 2022 – duiding van de oversterfte in Oostenrijk
Oostenrijk heeft net als Nederland al lange tijd een opvallend hoge oversterfte, beide landen piekten in het 4e kwartaal 2021. Ik heb er uitgebreid aandacht aan besteed. Maar beide landen tonen onderling markante verschillen.
De verklaring voor de hoge oversterfte in Oostenrijk lijkt een duidelijke (combinatie van) oorzaken te hebben. Op de risicofactoren scoort Oostenrijk het slechtste van de EU14 landen. Het land kent de hoogste alcoholconsumptie en op Frankrijk na het grootste aantal rokers. Ook qua obesitas doen Oostenrijkers het niet goed (9e plaats) en de luchtvervuiling in stedelijk gebied is ook relatief hoog/slecht. Maar Oostenrijk heeft geen oude bevolking, het aantal 65+ers is betrekkelijk klein. Eerder publiceerde ik deze tabel waarbij ik de conclusie trok dat Nederland een relatief gezonde bevolking heeft. Vandaar ook de titel van deze blog, die ik iets heb aangepast. (de url is ongewijzigd)
Het belang van een gezonde leefstijl om ernstige corona-infecties te vermijden werd recent aangetoond in een wetenschappelijke studie in het British Journal of Sports Medicine: https://bjsm.bmj.com/content/early/2022/07/07/bjsports-2022-105733
Deze tabel komt uit de landenvergelijking, zie website. Opvallend is het hoog aantal artsen in Oostenrijk (1e plaats) en, samenhangend met de slechte gezondheid van de bevolking de hoge sterfte door hart- en vaatziekten (ischemische aandoeningen).
Wat verder nog opvalt is dat Oostenrijk, in tegenstelling tot Nederland, zeker sinds het begin van 2021 zeer intensief test op de aanwezigheid van het coronavirus. De zicht op de verspreiding van het virus is bijzonder groot!
22 mei 2022 – aanscherpingen en aanvullingen in tekst en beeld
Sinds het 4e kwartaal 2021 heeft Nederland met Oostenrijk de hoogste oversterfte van de EU14. Maar Nederland heeft een (veel) gezondere bevolking, de Population Health is aanzienlijk beter. Dit maakt de uitkomst voor ons land nog schrijnender.
Het Nederlandse zorgstelsel kan de zorgvraag niet meer aan. Er is een zorginfarct sinds het 4e kwartaal van 2021. Het historisch hoge ziekteverzuim is de meest in het oog springende verklaring. De torenhoogte oversterfte vanuit internationaal perspectief is het gevolg.
Met het ‘zorgstelsel’ doel ik op de gehele organisatie van de gezondheidszorg, waarin de staat verantwoordelijk is voor de opzet en inrichting. Binnen het zorgstelsel is er vraag (de zorgvraag, ‘zorgbehoefte’) en er is aanbod (capaciteit, hulpmiddelen, medicijnen). Tijdens de pandemie ontstaat er extra zorgvraag door het hoge aantal besmettingen en er wordt extra aanbod gecreeerd, zoals extra ‘bedden’ en vaccinaties. Dit is in het schema afgebeeld.
In mijn publicaties (categorie: oversterfte, excess mortality) ga ik in op het Zorgstelsel/Rijksoverheid, de aanbodkant, het dynamische aanbod en de dynamische vraag en de samenhang daartussen. Zie Antwoorden onderzoek oversterfte zijn deels al bekend. Maar aan de vraagkant, de ‘normale gezondheidstoestand van de bevolking’ zoals die was voordat de pandemie uitbrak, heb ik nog geen aandacht besteed. Ik noem het de Population Health.
Population Health
Om de Population Health van een land in kaart te brengen maak ik gebruik van beschikbare data. Het ligt voor de hand om rekening te houden met de bevolkingsopbouw (de vergrijzing) door te kijken naar het aantal 65+ers en het aantal 80+ers (Population Age) en om te kijken naar de kwetsbaarheid van de bevolking (Risk Factors), met vier indicatoren: het aantal rokers boven 15 jr., de alcohol consumptie, de mate van overgewicht boven 15 jr. en de luchtvervuiling. De OESO houdt deze vier Risk Factors bij in de publicatiereeks Health at a Glance.
Dit geeft het volgende overzicht van de Population Health van de EU14-landen:
Beoordeling Population Health
Hoe lager de totaalscore, hoe beter de PH. Het land met veruit de laagste totaalscore, het land dat veruit de beste PH heeft, is Noorwegen (RANK SUM 9,5!). Zweden komt met 25,5 op de 2e plaats. Nederland staat op de 4e plaats (33,5 punten), net iets meer dan Zwitserland (3e, 32,5 punten). Nederland heeft dus een bovengemiddeld gezonde bevolking, want een relatief lage score. De landen met de slechtste PH zijn Duitsland (14e, 69 punten is hoogste score) en Frankrijk (13e, 60,5 punten). Oostenrijk staat 11e (57 punten).
Het ligt voor de hand om de volgende indeling te maken.
Sinds het 4e kwartaal 2021 heeft Nederland de hoogste oversterfte van de EU14, met Oostenrijk. Maar Nederland heeft een (veel) gezondere bevolking, de Population Health is aanzienlijk beter. Dit maakt de uitkomst voor ons land nog schrijnender. De extreme personele problematiek (ziekteverzuim, verloop) laat diepe sporen na.
Bronnen
https://www.statista.com/statistics/1105835/share-of-elderly-population-in-europe-by-country/
https://www.oecd.org/health/health-at-a-glance/
261 views
Goede samenvatting van de wetenschapstoets die inderdaad niet lichtvaardig oordeelt over het stuk wat VWS heeft geschreven, Marino van Zelst
Gisteren was het Rondetafelgesprek van de commissie VWS over het lange termijn coronabeleid van het kabinet. Veel deskundigen zijn gehoord over verschillende aspecten van het beleid. Het beleid is beschreven in de kabinetbrief van 1 april jl. (geen grap; ‘beleidsstuk’).
Uitslag beleidsstuk kabinet: 5 x Zwak en 3 x Onvoldoende.
Op grond van de Comptabiliteitswet 2016 is een wetenschapstoets uitgevoerd van het beleidsstuk. Er zijn drie oordelen mogelijk: een onderwerp krijgt een ‘voldoende’, ‘verdient aandacht’ of is een ‘verbeterpunt’. Anders geformuleerd, de drie mogelijke oordelen zijn ‘voldoende’, ‘zwak’ of ‘onvoldoende’. Iets anders is er niet van te maken.
De acht onderwerpen zijn: 1e Vindbaarheid van de informatie; 2e De maatschappelijke opgave, de bedoeling van het beleid; 3e De ingezette beleidsinstrumenten; 4e De doeltreffendheid van het beleid; 5e De doelmatigheid van het beleid; 6e De financiële gevolgen voor het Rijk; 7e De financiële gevolgen voor maatschappelijke sectoren en derden; 8e De evaluatieparagraaf.
Het resultaat? 5 Onderwerpen ‘verdienen aandacht’, 3 onderwerpen zijn een ‘verbeterpunt’, er is geen enkele voldoende. De drie onvoldoendes zijn voor de vindbaarheid van informatie (1e) en de financiële gevolgen voor het Rijk (6e) en de samenleving (7e).
NB Het is vrij zeker dat er nieuwe golven van het gemuteerde coronavirus aankomen.
Bronnen
https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details?id=2022A02396
https://gijsvanloef.nl/2022/05/10/excess-mortality-nederland-hoogste-eu14/
