Uber roept -begrijpelijk!- weerstand op door de rucksichtlose Amerikaanse manier van zakendoen. Laat andere bedrijven vergelijkbare app-vervoersdiensten aanbieden en er ontstaat een nieuwe markt zonder ongewenste machtsstructuren en laat de consument een eigen afweging maken.
Ga hier naar de opiniepagina van de Volkskrant Ubertaxi mag, als klant weet wat hij niet krijgt
De Volkskrant stelt vandaag in haar commentaar dat de staatssecretaris de vrije markt tegenwerkt door de concurrentie van Doeksen af te kopen. Met een concessie van 15 jaar voor Doeksens’ alleenheerschappij op de veerdienst naar Terschelling zouden zowel de belastingbetaler als de reizende eilanders verliezers zijn.
De krant mist de pointe als ze vreest voor de gevolgen voor de klantvriendelijkheid van de dienstverlening bij weer 15 jaar monopolie. Elk monopolie behoeft handhaving en toezicht door de staat. Deze dure les is men bij de rijksoverheid (en de landelijke politiek!) vergeten. Er kunnen lessen worden getrokken uit de privatiseringen van de rijksoverheid: er werd door het ministerie niet goed nagedacht over de vraag onder welke voorwaarden privatiseringen mogelijk zijn en de noodzakelijke kennis die de overheid moet hebben om een monopolist in het gareel te kunnen houden was niet aanwezig, of verdween. De staat faalde dus omdat het haar aan essentiële expertise ontbrak. (zie: parlementair onder zoek eerste kamer en mijn boek over marktwerking in de publieke sector). Dit gebrek aan kennis bij het ministerie speelt ook hier.
Het afkopen van EVT en potentiele concurrenten kun je zien als de kostbare afronding van jarenlang gestuntel van opeenvolgende ministeries (EZ ,I&M). Om voortaan niet weer in oude fouten te vervallen moet het ministerie intern kennis opbouwen en kwaliteitseisen stellen bij de concessieverlening (cruciale eisen zijn: een maximum tariefstelling, de continuiteit van dienstverlening (zekerheid) en gewaarborgde veiligheid) en zorgen voor deugdelijk staatstoezicht. De uiterste sanctie bij elke concessie is uiteraard het intrekken van die concessie.
Vrije beroepen gezondheidszorg: meten met twee maten
In de Volkskrant van 26 feb. pleiten twee gynaecologen er voor om medische specialisten in loondienst te nemen voor een salaris van 2 tot 2,5 ton bij een 40-urige werkweek plus een bonus/malus-regeling van 25%. Medisch specialisten hebben zich goed georganiseerd. Het is een tamelijk riant inkomen voor een werknemer, me dunkt. Het argument van de gynaecologen is dat het vrije specialistenberoep voor de gezondheidszorg kostenverhogend werkt, door de beloning van produktie (het ‘verrichtingensysteem’) en het ontbreken van een rem op kostbaar onderzoek.
Tegelijkertijd wordt tienduizenden ZZP’ers in de zorg door de Belastingdienst hun zelfstandigheid ontnomen door het intrekken van hun VAR-WUO. De Belastingdienst vindt dat deze ZZP’ers eigenlijk in loondienst zijn van zorgbemiddelingsbureau ’s. Een heel ander argument, hier gaat het om de arbeidsrelatie. ZZP’ers zijn veel kwetsbaarder dan de goed georganiseerde beroepsgroep van de medisch specialisten. Het is wel vreemd: als de Belastingdienst bezig is met loondienstverbanden, waarom pakt de Belastingdienst dan niet tegelijkertijd de medisch specialisten aan, die meestal slechts één opdrachtgever hebben, het ziekenhuis, en een eenduidige arbeidsrelatie?
Je kunt het ook anders zien.
De hoogopgeleide medisch specialist, wiens peperdure opleiding wordt betaald door de overheid, creëert schaarste voor zichzelf door beperking van het aantal opleidingsplaatsen en bereikt daarmee voor zichzelf in de praktijk een bijna onaantastbare machtspositie. Hij heeft zich genesteld in de belangrijke lobbycircuits en belangenorganisaties en kan zich als vrij gevestigde zorgondernemer in de lengte van jaren duur verkopen, de vraag naar gespecialiseerde zorg is immers in beginsel onbegrensd.
De relatief laagopgeleide (HBO-) zorgverlener, wiens relatief goedkope opleiding ook wordt betaald door de overheid, kan geen schaarste voor de eigen beroepsgroep creëren. Hij of zij opereert in een echte, grillige markt waar de tarieven nog minder dan 1/10e bedragen van de tarieven van de medisch specialist. En die tarieven staan zwaar onder druk. Hij heeft nauwelijks een positie in de polder en hij is voor zijn werk afhankelijk van intermediaire bemiddelingsbureau’s om aan klanten te komen.
Het grote verschil zit in de macht die de twee beroepsgroepen hebben. Medisch specialisten zijn machtig en hebben grote invloed op de gereguleerde zorgverzekeringswet-markt en houden potentiele concurrenten èn de fiscus buiten de poort. ZorgZZP’ers zijn onmachtig en ongeorganiseerd en zijn overgeleverd aan de grillen van de (steeds meer gemeentelijke) zorgmarkt en worden door de fiscus geringeloord.
Een schril contrast. En bijzonder onrechtvaardig!
——————————————————————————————————————————————————————————————-
Lees hier het hoofdstuk over marktwerking in de gezondheidszorg: Hoofdstuk Gezondheidszorg
Trendwatcher Baks pleit in de Volkskrant van 22/11 jl. voor het privatiseren van Rijkswaterstaat. Onze ingenieursbureaus zouden ondanks hun hoogwaardige kennis niet kunnen concurreren met Aziatische staatskapitalistische bedrijven. De vrolijke Bakas is een uitstekend trendwatcher en een slimme ondernemer wiens profetieën hem geen windeieren leggen. Maar de man beschikt over weinig sociaal-cultureel en politiek-bestuurlijk inzicht.
Op het 100 jarig jubileumcongres van de VNG in juni 2012 kregen alle congresgangers het boek De Staat van Morgen[1], waarin Bakas zijn idee van Nederland als watergidsland ontvouwde. Dit boek toont twee kanten van Bakas: de kundige trendwatcher van technologische innovaties enerzijds, de politieke naïeveling die een alarmerend en simplistisch beeld van de samenleving en het openbaar bestuur huldigt anderzijds. Lees het slot van De Staat van Morgen vanaf blz. 374 e.v.: RWS moet een profit centre worden, het ministerie van EZ wordt het belangrijkste departement, de euro valt, het protectionisme keert terug en het nationale bedrijfsleven zorgt voor volledige werkgelegenheid. Bakas slaat vervolgens op hol en spreekt van ‘asociale burgers die de staat een hoop geld kosten en die vaak een hele schare kindekes fokken (…) die opgroeien tot een nieuwe generatie asociale burgers’, waarna hij opteert voor ‘sterilisatie van bepaalde bevolkingsgroepen’. Bakas’ pleidooi voor de herinvoering van een staats kapitalistisch geleide economie met RWS als commercieel speerpunt in de internationale markt roept dus wel morele vraagtekens op.
Bakas heeft kennelijk niet scherp in zijn vizier welke grote verschillen er bestaan tussen (jonge) staats kapitalistisch geleide landen als Singapore en Zuid-Korea en Nederland. Zijn Aziatische voorbeelden kennen een zeer korte democratische traditie (Zuid Korea ca. 30 jaar), zij zijn strak centralistisch/hiërarchisch georganiseerd en zij hebben trotse en nationalistisch denkende politieke elites. Deze landen maken inderdaad een economische boost door mede dankzij hun politieke model van strakke centrale sturing. Wàt een verschil met ons politiek versplinterd land, waar centraal gezag nauwelijks nog erkend wordt, waar nationalisme een vies woord is en waar politici diep gewantrouwd worden. Waar 25 jaar ongebreideld marktdenken het vertrouwen in de overheid heeft uitgehold, de collectieve sector duurder heeft gemaakt maar de burger armer en in het publieke domein een kaste van 3000 ‘zakkenvullers’ heeft opgeleverd die veel meer verdienen dan de premier van Nederland. Bakas pleidooi om RWS tot een profit-center te maken van de BV Nederland is in dit licht bezien een bizarre gedachte die gewoon tè ver af staat van de sociaal-politieke realiteit.
Wat natuurlijk wel zo is, is dat overheid en bedrijfsleven elkaar hard nodig hebben om gewenste (groene) economische ontwikkelingen mogelijk te maken (zie o.a. het Planbureau voor de Leefomgeving). Dat wij in het watermanagement voorop lopen staat buiten kijf en ongetwijfeld is dit een echte topsector, juist ook omdat de klimaatverdwazing (term van Bakas) deels met watermanagement bestreden moet worden. Hier liggen natuurlijk enorme mogelijkheden.
Wat wij nodig hebben zijn enkele gezaghebbende politici van links, midden en rechts die zorgen voor consensus tussen de belangrijke politieke stromingen over een nationaal economisch herstelplan. Daarbinnen past een integere, professionele en krachtdadige rijksoverheid die regisseert, laat uitvoeren en ook loslaat. Daarbinnen is zeker voor RWS als professionele publieke uitvoeringsregisseur voor (water-) infrastructuren een belangrijke rol weggelegd.
Maar tegen Bakas zeg ik: blijf vooral trendwatcher en als je echt zonodig in de politiek wilt gaan, doe eerst een cursus maatschappijleer en denk nog eens na over die kindekes.
De plannen van minister Blok om de rijksoverheid in te krimpen zijn niet uitvoerbaar. De beleidsafdelingen zijn veel te groot en hun kwaliteit is onder de maat, maar zij blijven buiten schot. De landelijke uitvoeringsorganisaties hebben nauwelijks nog vet op de botten en hun kwaliteit is al aangetast door eerdere bezuinigingen (gevangenissen, belastingdienst, inspecties enz.).
Gijs van Loef 